متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 103

تشریح المسائل

* مراد از اصل در عبارت (علی العمل بالاصل عند عدم الدلیل) چیست؟

همان قاعده و اصل عملی است.

* مراد از مسئله اصولیه نقلیّه یا عقلیّه در عبارت (اتفاقهم علی ...) چیست؟

مراد از مسأله اصولیّه نقلیّه، قواعدی همچون: «کلّ شی ء مطلق یا کلّ شی ء طاهر حتی تعرفه انّه حرام».

و مراد از مسأله اصولیّه عقلیّه، قواعدی همچون: «عقاب بلا بیان قبیح است» می باشد.

* در تبیین عبارت (ان یستفید اتفاق الکل ... الخ) مثال بزنید؟

فی المثل: تمسک به عموم دلیل بعد از فحص از مخصص و نیافتن آن، به اجماع علما جایز است.

حال: مدعی اجماع، مسئله مورد بحث و کلام خودش را از مصادیق این قاعده می داند، و از آنجا که پس از فحص مخصصی نیافته می گوید: اجماع علما آن است که حکم به طور عام ثابت است و حال آنکه چه بسا هیچ گونه تفحصی از آرای علما نکرده است و حتی ممکن است افرادی نیز در آن حکم با وی مخالف باشند، با این وجود ادعای اجماع و اتفاق می کند. چنین اجماعی مبنی بر این مطلب است که چون قاعده اصلی (تمسّک به عام) از نظر اکثریت علما مورد توافق و تسالم است و مسئله مورد نظر هم از مصادیق این قاعده است لازمه اش اجماعی بودن مسئله مفروض است.

به عبارت دیگر: این ها دیده اند که در یک مسئله اصولیه علما متّفق الرأی اند و این کبرای کلی بر فلان مورد منطبق است در نتیجه در همان مورد و فرع، ادعای اجماع کرده اند و حال آنکه شاید در آن فرع اصلا فتوایی نباشد، که در فرازهای بعدی به ذکر امثله می پردازیم.

* مراد از عبارت (ثمّ انّ الظاهر ... الخ) چیست؟

این است که:

1- گاهی یک فقیه، در مسئله واحدی دو اجماع متعارض را ادعا می کند فی المثل: در اول کتابش فرموده: «هذا مباح بالاجماع»، در جای دیگری از همان کتاب نوشته: «هذا حرام بالاجماع».

2- و گاهی دو فقیه معاصر در مسئله واحدی ادعای اجماع می کنند و ادعای یکی معارض با ادعای دیگری است.

فی المثل: شیخ طوسی در باب حجیت خبر واحد می گوید: «هو حجه بالاجماع» و سید مرتضی که هم عصر اوست، می گوید: «خبر الواحد لیس بحجّه بالاجماع».

3- و گاهی دو فقیه قریب العصر مثل: محقق اول و علامه، هریک (در مسئله واحد) برخلاف