متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 118

* با توجه به مطالب مذکور در وجه سوم چرا چنین اجماعی نمی تواند برای مثل ابن ادریس قطع به واقع آورد؟

زیرا این فتاوی مستند و مبتنی بر اخبار آحاد است و لذا اجتماع این فتاوی و تشکیل اجماع از نظر ابن ادریس قابل اعتنا نیست، چون مدرک این اجماع از نظر مرحوم ابن ادریس مورد تخطئه است.

* حاصل پاسخ فوق چیست؟

این است که:

نمی توان گفت: چنین اجماعی که بر مبنای خبر واحد است از نظر جناب حلی، اخبار از قول امام بوده و در مصادیق خبر واحد است. در صورتی که تکوّن و تحقق آن براساس اجتهاد و مقدمات حدسیه ایشان است. و حال آنکه برخی از این مقدمات و اجتهادات واضح الفسادند.

از طرفی دیگر بسیاری از کسانی که اخبار مضایقه را در آثارشان ذکر نموده اند، اخبار مواسعه را نیز آورده اند.

* با توجه به پاسخ فوق، مقدمه اول ابن ادریس چگونه رد می شود؟

بدین نحو که به او گفته می شود که:

1- به صرف ذکر یک خبر توسط ذاکرین در کتابهایشان نمی توان ادعا کرد که به آن خبر و یا اخبار فتوی هم داده اند، چرا که در کنار اخبار مضایقه، اخبار مواسعه را نیز آورده اند و مگر می شود گفت که آنها به وجوب هر دو فتوی داده اند و لذا وجه اول برای حدس اجماع مقدمه اش تمام نیست.

2- وقتی معلوم شد که مدرک فتوای مفتی قابل اعتماد نیست و از نظر دلالت ضعیف است و یا اگر دلالتش تمام است در تعارض با دلیل دیگر است، این فتوی نمی تواند کاشف از قول امام باشد.

و لذا: روشن است اجماعی که از چنین فتوایی شکل گرفته قابل استناد و اعتماد نمی باشد.

حال: چگونه اجماع و اتفاقی که از طریق حدس و اجتهاد ابن ادریس ادعا شده است می تواند حجت باشد و قابل اعتماد.

* اولین اشکال شیخ انصاری بر ابن ادریس در این گونه اجماع چیست؟

این است که: این ادعای اجماع، از جهاتی حدسی بوده و مبتنی بر اجتهادات خود ابن ادریس است و لذا برای دیگر علما ارزشی ندارد.

* اولین جهت در حدسی بودن این ادعای اجماع چیست؟

این است که ابن ادریس گفت:

همه فقها جز برخی از علمای خراسان به اخبار مضایقه عمل کرده اند، چرا که این اخبار را در