متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 128

ادعای اجماع کرده.

3- در برخی دیگر: خود اجماع را به حال خود گذاشته و نظر مخالف را به نحوی تأویل کرده که با اجماع تنافی نداشته باشند.

فی المثل: اجماع قائم شده بر اینکه سوره در نماز واجب است لکن برخی گفته اند واجب نیست، توجیه می کند که قول این برخی مربوط به حالت ضروره است مثل: ضیق وقت، پس اشکالی وجود ندارد.

4- همان طور که شهرت روائی و فتوائی داریم، اجماع روائی و فتوائی هم داریم و مراد از اجماع در روایت یعنی اینکه: همه علما این احادیث را آورده اند، اگرچه همه برطبق آن فتوی نداده اند نه این که مراد اجماع در مقام فتوی باشد.

* چه نسبتی میان اجماع روائی و فتوائی وجود دارد؟

عموم و خصوص من وجه:

یعنی:

چه بسا حدیثی روایتش مجمع علیها باشد ولی فتوی برطبق آن اجماعی نباشد.

چه بسا حدیثی از لحاظ فتوی مجمع علیها باشد لکن از حیث روایت اجماعی نباشد.

چه بسا حدیثی روایتش مجمع علیها و فتوا برطبق آن نیز اجماعی است.

چه بسا حدیثی فتوا برطبق آن اجماعی و روایت آن هم اجماعی است.

* حاصل بیان مرحوم مجلسی در اینجا چه بود؟

این بود که:

حضرات فقها در مباحث اصولی مرادشان از اجماع، اتفاق الکلّ است، لکن به فقه که می رسند گویا همه مبانی اصولی را از یاد می برند و بر اتفاق جماعتی هم، اطلاق اجماع می کنند.

گویا: مصطلح آقایان در فروع غیر از مبنا و اصطلاح اصولی آنها است.