- اشاره 1
- اجماع منقول 1
- مقام دوم: در وقوع تعبّد به ظنّ 1
- مقصد دوم در ظنّ 1
- مراد از تقدیم بحث از اجماع منقول بر خبر واحد 4
- اجماع منقول و وجه خروج آن از اصل اوّلی 4
- * اجماع منقول خود بر چند قسم است؟ 5
- * اجماع منقول چگونه اجماعی است؟ 5
- * ذکر چه نکاتی تا اینجای بحث لازم است؟ 5
- * موضوع این بحث چیست؟ 5
- * اجماع محصّل چگونه اجماعی است؟ 5
- * برای شناخت بیشتر اجماع منقول چه باید کرد؟ 5
- * مراد از اجماع منقول به خبر واحد چیست؟ 5
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 5
- * کدام یک از دو قسم اجماع منقول مورد بحث است و چرا؟ 5
- * مراد از اجماع منقول به خبر متواتر چیست؟ 5
- * حجیّت اجماع منقول از باب تعبّد است یا از باب ظنّ؟ 6
- * قائلین به حجیّت اجماع منقول دلیلشان بر تعبدی بودن این حجیّت چیست؟ 6
- * مراد شیخ از عبارت (من جمله الظنون الخارجه عن الاصل ...) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (فهو عندهم کخبر الصحیح علی السند) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (هو التعرض للملازمه بین حجیّه الخبر و حجیّته) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (عند کثیر ممّن یقول باعتبار الخبر بالخصوص ...) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (نظرا الی انّه من افراده، فیشمله، ادلته ...) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (و یدخل الاجماع ما یدخل الخبر من الاقسام ...) چیست؟ 7
- * مراد از عبارت (یلحقه ما یلحقه من الاحکام ...) چیست؟ 7
- * چرا خبر واحد را از ناقلین مخالفین می پذیرید و اجماع منقول را از آنها رد می کنید؟ 7
- * به نظر شما چه اجماعی بدون تردید حجّت است؟ 7
- * پس حدیث (اغسل ثوبک من ابوال ما لا یؤکل لحمه، از امام (علیه السلام) چیست؟ 7
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 7
- * چرا اصل اجماع حجّت است و قابل انکار نیست؟ 7
- * کدامین اجماع از نظر شیعه فاقد حجیّت است؟ 8
- امر اوّل [مستفاد از ادله متقدّمین برای حجیّت خبر واحد] 10
- نظر شیخ پیرامون ملازمه میان اجماع منقول و خبر واحد 10
- اشاره 10
- * چرا اجماعی که از اتفاق اصحاب بر عمل به خبر واحد حاصل شده شامل اجماع منقول نمی شود؟ 11
- * جناب شیخ چه دلیلی بر مدّعای فوق اقامه می کند؟ 11
- * پس مراد از عبارت (لانّ العمده من تلک الادلّه هو الاتفاق) چیست؟ 11
- * مراد از عبارت (و الذی یقوی فی النظر ...) چیست؟ 11
- * پس مراد از عبارت (انّ الادلّه الخاصّه التی اقاموها علی حجیّه خبر ...) چیست؟ 11
- * مراد از عبارت (عن حسّ) در متن مذکور چیست؟ 11
- * مگر اخبار غیر حسّی هم وجود دارد؟ 11
- * مراد از عبارت (الّا ان یدّعی انّ المناط فی وجوب ...) چیست؟ 12
- * پس مراد از آن عبارت (و لا یعتبر فی ذلک حکایه الفاظ الامام ... الخ ...) چیست؟ 12
- * پس فلسفه حجیّت عبارات به عنوان خبر چیست؟ 12
- * پس مراد از عبارت (عدم شمولها الّا للرّوایه المصطلحه ...) چیست؟ 12
- * تالی فاسدها و لوازم مناط مذکور در صورت اثبات چیست؟ 13
- * حاصل مطلب چیست؟ 13
- * جناب شیخ چه پاسخی از استدلال مذکور می دهد؟ 16
- * دلیل شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 16
- * مراد از عبارت (فالعمده فیها ... هی آیه النّبأ ...) چیست؟ 16
- * کیفیت استدلال مستدلین به آیه شریفه را تقریر کنید؟ 16
- * پس فرق این دو به چه خاطر است؟ 17
- * آیا تفاوت مذکور به خاطر احتمال قرینه است؟ 17
- * چرا آیه شریفه احتمالات دیگر را نفی نمی کند؟ 17
- * آیا تفصیل و تفاوت مذکور میان خبر عادل و خبر فاسق به خاطر احتمال خطا است؟ 17
- * مگر در خبر واحدی که از قول فرد عادلی به دست ما می رسد چند احتمال خلاف وجود دارد؟ 17
- * ذیل آیه شریفه تعلیلی آورده و آن عبارت است از اینکه: در خبر فاسق تفحّص و تبیّن لازم است به علّت اینکه احتمال ندامت وجود دارد آن هم احتمال عقلایی و قابل اهتمام. حال سؤال این است که این احتمال ندامت آیا از ناحیه احتمال خطا است؟ یا از ناحیه احتمال غفلت است یا از ناحیه احتمال اراده خلاف ظاهر؟ 17
- * آیا تفاوت و تفصیل مذکور به خاطر احتمال غفلت است؟ 17
- * اصول مذکور در مورد خبرهای حسی جاری می شوند یا حدسی؟ 17
- * با توجّه به دو قرینه مذکور و مطالبی که گذشت مقصود اصلی و مراد نهایی در آیه شریفه نبأ چیست؟ 18
- * شاهد شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 18
- * حاصل این تفصیل و تعلیل چیست؟ 18
- * پس مراد از عبارت (و منه تبیّن عدم دلاله الآیه علی قبول الشّهاده الحدسیه ...) چیست؟ 19
- * چرا نمی توان تقریر فوق را در مورد حدس جاری نمود و گفت: در فاسق به مناط فسقی که در او وجود دارد به حدسش اعتنا نکن چرا که مطابق با واقع نیست ولی در عادل به ملاک صفت عدالت و اجتنابش از فسق، حدسش مطابق با واقع است پس به حدس او عمل کن؟ 19
- * پاسخ شیخ در قبال اشکال مذکور چیست؟ 22
- * حاصل اشکال این مستشکل چیست؟ 22
- * پس مراد از عبارت (نعم، لو کان المخبر ممّن یکثر علیه الخطاء و الاشتباه ...) چیست؟ 23
- * چرا اصل یا اصول مذکور در خبر هر عادلی جاری نمی شود؟ 23
- * گواه شما بر اینکه در قسم دوم از خبرهای حسّی از اصول یاد شده استفاده و تبعیت می شود چیست؟ 23
- * پس مراد از عبارت (الّا انّ المصنف یشهد بانّ اعتبار هذا ...) چیست؟ 24
- * پس مراد از عبارت (و ان کان ربّما یتوهّم الجاهل ثبوت ذلک من الاجماع ...) چیست؟ 24
- * چه نتیجه ای از مطالب فوق می گیرید؟ 26
- * وجه اجماع و اتفاق مذکور چیست؟ 26
- * مؤیّد این مقال چیست؟ 26
- * سر مطلب در این عدم تمسّک به آیه نبأ چیست؟ 26
- * مراد از عبارت (و یؤیّد ما ذکرنا انّه لم یستدلّ احد ...) چیست؟ 26
- * پس مراد از عبارت (و الظاهر انّ ما ذکرنا من عدم دلاله الآیه و امثالها ...) چیست؟ 26
- * مراد از عبارت (کما فی الرّیاض من عدم اعتبار الشهاده ... اذا لم یستند الی الحس ...) چیست؟ 27
- * تقریر پاسخ مذکور چگونه است؟ 27
- * نظر شیخ پیرامون مطالب صاحب ریاض چیست؟ 27
- * حاصل بیان صاحب ریاض به طور ساده و روشن چه می باشد؟ 27
- * کلام فوق بر چه مبنایی است؟ 27
- * وجه نظر در عبارت (و ان علّله فی الرّیاض بما لا یخلو عن نظر ...) چیست؟ 27
- * حاصل کلام در متن مزبور چیست؟ 27
- * راجع به مقدار دلالت آیه نبأ چه وجوهی وجود دارد؟ 28
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ الّا ...) چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (لا تدلّ) در متن فوق چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (لیس المراد ممّا ذکرنا عدم قابلیّه ...) چیست؟ 30
- * مفهوم عبارت فوق چیست؟ 31
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ ...) را منطوقا بیان کنید؟ 31
- * سرّ مطلب در قبول و عدم قبول خبر عادل و فاسق را مختصرا توضیح دهید؟ 31
- * مرادتان از مطلب اخیر چیست؟ 32
- امر دوّم: نقل کلام علما در اجماع 33
- * حاصل مرحله دوم در مباحثی که گذشت چه شد؟ 34
- * مراد از عبارت (الذین هم الاصل له و هو الاصل له) چیست؟ 34
- * انگیزه شیخ بر عنوان امر دوّم چیست؟ 34
- * مراد از عبارت (هو اتّفاق العلماء فی عصر) چیست؟ 34
- * اجماع در اصطلاح خاصّه (شیعه) به چه معناست؟ 34
- * شاهد بر ادّعای فوق چیست؟ 34
- * معیار (کلّ) رأی تمام علما است یا بعض از علما؟ 35
- * مراد از عبارت (عصر واحد) به عنوان قسمت دوّم بحث چیست؟ 35
- * شاهد بر این مدعا چیست؟ 35
- نقل عبارات علما در اجماع و حجیّت آن 36
- * پس مراد از عبارت (و امّا ما اشتهر بینهم، من انّه لا یقدح خروج المعلوم ...) چیست؟ 38
- * مراد از عبارت (و لکن لا یلزم من کونه حجّه تسمیته ...) در متن مزبور چیست؟ 38
- * مراد مشهور اصولیین از عبارت فوق چیست؟ 38
- * پاسخ شیخ به سؤال و اشکال مذکور چیست؟ 39
- * مراد از عبارت (کما علم من فرض المحقّق الامام ...) چیست؟ 39
- * پس مراد از عبارت (نعم: ظاهر کلمات جماعه یوهم تسمیته اجماعا ...) چیست؟ 39
- بیان تسامح در اطلاق لفظ اجماع 41
- * وجه تسامح در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی از علما چیست؟ 42
- * چه نسبتی از نسب اربع میان اجماع بودن و حجّت بودن برقرار است؟ 42
- * مراد از عبارت (یمکن ان یقال: انّهم قد تسامحوا فی اطلاق الاجماع ...) چیست؟ 42
- * حاصل سخن شیخ در متن مزبور چیست؟ 42
- نفی اصطلاح اجماع از اطلاقی دیگر 43
- * کدام یک از انواع اجماع، ممکن است هم اجماع باشد، هم حجّت و یا یکی از اجماع و حجّت؟ 44
- * مراد از اجماع دخولی چیست؟ 44
- * پس مراد ایشان از عبارت (الّا ان ینظّم قول الامام المکشوف عنه باتفاق ...) چیست؟ 44
- * چرا اتفاق من عدا الامام، اجماع مصطلح نمی باشد؟ 44
- * مراد شیخ از عبارت (و امّا اتّفاق من عدا الامام بحیث ...) در متن مزبور چیست؟ 44
- * در چه صورتی اجماع منقول نه اجماع مصطلح است و نه حجّیّت دارد؟ 44
- * مقدمه بفرمائید اجماع منقول بر چند قسم است؟ 44
- حاصل دو مسامحه 45
- مسامحه دیگر در اطلاق لفظ اجماع در تقریر فوق 45
- * با وجود اینکه می دانیم اطلاق لفظ اجماع متوقف است بر لحاظ اقوال متفقین و انضمام آنها با رأی امام و قرار دادن مجموع را در برابر لفظ اجماع، و حال آنکه این لحاظ مراعات نشده، پس وجه تعبیر از اتفاق علما (یعنی: دلیل) به لفظ اجماع چیست؟ 46
- * شاهد بر این مدّعی چیست؟ 46
- * حاصل مطلب تا بدین جا چیست؟ 46
- * حاصل دومین مسامحه در اطلاق مزبور چگونه است؟ 46
- * مسامحه اوّل در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی علما چه بود؟ 46
- * آیا اطلاق اجماع در تعریف فوق حقیقی است؟ 46
- * با در نظر گرفتن دو مسامحه مذکور نتیجه بحث چیست؟ 46
- * مراد شیخ در متن مذکور چیست؟ 46
- * دو مسامحه مذکور را به طور خلاصه روشن کنید؟ 47
- * فلسفه این دو تسامح چیست؟ 47
- * آیا تفاوتی میان تسامح در اجماع دخولی با اجماع در اینجا وجود ندارد؟ 47
- عدم ایراد بر اطلاق اجماع بنا بر هریک از دو مسامحه 49
- دو گواه بر عدم اراده اجماع اصطلاحی در اتفاق من عدا الامام 49
- پاسخ شیخ در مقام اشکال بر کلام مذکور 50
- * مراد از عبارت (و الاطّلاع علی تعریفات الفریقین ... الخ) چیست؟ 51
- * پس مراد از قید (من دون قرینه ...) چیست؟ 51
- * نتیجه حاصله از وجود دو گواه مذکور چیست؟ 51
- * مراد از عبارت (انّ المسامحه من الجهه الاولی ... تا للاخیر فیها) چیست؟ 51
- * حاصل مطلب در متن مذکور چیست؟ 51
- * حال با توجّه به مبنای فوق آیا وظیفه ناقل نصب قرینه است یا خیر؟ 52
- * لزوم قرینه در آوردن اجماع غیر مصطلح نسبت به خود ناقل و مدّعی اجماع است یا نسبت به منقول الیهم (شنوندگان)؟ 52
- * پاسخ شیخ از اشکال اوّل صاحب المعالم چیست؟ 53
- * پاسخ شیخ به اشکال دوم صاحب معالم چیست؟ 53
- * به نظر شیخ چه اشکالی بر این کلام صاحب معالم وارد است؟ 53
- * صاحب «معالم» در رابطه با حجّیّت اجماع و نظر فقها راجع به آن چه فرموده است؟ 53
- اقسام اجماعات منقوله در کتب فقها 55
- حکم الفاظ اجماع 55
- * مراد از ظهور در (اتفاق من عدا الامام) عرفی است یا لغوی؟ 56
- * چرا چنین اجماعاتی، اجماع مصطلح نیستند؟ 56
- * مراد از عبارات (فان اضاف الاجماع الی من عدا الامام ...) چیست؟ 56
- * چنین اجماعاتی مصطلح اند یا غیر مصطلح؟ 56
- * پس مراد از عبارت (نعم: لو فرض انّ السّبب المنقول ...) چیست؟ 56
- * مراد از عبارت (انّ الحاکی للاتّفاق قد ینقل الاجماع ...) چیست؟ 56
- * قرینه مقابله یعنی چه؟ 57
- وجه اضعفیّت اجماع اخیر از دو قسم قبلی 59
- * وجه اضعفیّت در هریک از این تعبیرات چیست؟ 60
- * ضعیف تر از قول و تعبیر اخیر چه تعبیری است؟ 60
- * مراد از عبارت (و ان اطلق الاجماع او اضافه علی وجه ...) چیست؟ 60
- * در مجموع چه راههایی برای دست یابی ناقل به قول معصوم در این مقام وجود دارد؟ 60
- * مراد از عبارت (و اضعف ممّا ذکر نقل عدم الخلاف ...) چیست؟ 60
- * مراد از عبارت (الثانی: قاعده اللطف علی ما ذکره الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * آیا فرض مذکور در زمان غیبت ممکن است؟ 61
- * مراد از عبارت (احدها الحس: کما اذا سمع ...) چیست؟ 61
- * آیا کسی از مدعیان اجماع دخولی تاکنون چنین ادعایی نموده است؟ 61
- * مراد از عبارت (و لذا صرّح الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * مراد از عبارت (و هذا فی غایه القلّه ...) چیست؟ 61
- * تقریر قاعده لطف از لسان متکلمین چگونه است؟ 62
- * مراد از عبارت (و المفروض انّ اجماعات الشیخ کلّها مستنده الی هذه القاعده ...) چیست؟ 62
- * نظر جناب شیخ اعظم پیرامون قاعده لطف (مبنای شیخ طوسی) چیست؟ 62
- * مراد از عبارت (و لا یخفی انّ الاستناد الیه غیر صحیح ...) چیست؟ 62
- ادعای اشتراک در طریق احراز رأی امام (علیه السلام) میان سیّد و شیخ 63
- کلام دیگر از شیخ در کتاب عدّه 64
- * مراد از عبارت (فدعوی مشارکته للسیّد ...) چیست؟ 65
- * مراد از متن (قال فی «العدّه» فی حکم ما ... الخ) چیست؟ 65
- * از مجموعه شواهد منقوله توسط شیخ طوسی به چه امری واقف می شویم؟ 66
- شاهدی دیگر از کلام شیخ طوسی در عدّه 67
- معیار در شناخت فقهایی که براساس قاعده لطف مشی کرده اند 69
- شاهدی دیگر بر اعتقاد فخر به قاعده لطف 69
- نقل عبارت فخر الدین در ایضاح 69
- * به نظر جناب فخر چه فوایدی بر امر مذکور مترتب است؟ 70
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الاستناد الی هذا الوجه ...) چیست؟ 70
- * مراد فخر المحققین از عبارت (انّ من عاده المجتهد ...) چیست؟ 70
- * وجه استظهار در این وجه چیست؟ 70
- * به بیانی جامع تر بفرمائید چه معیاری برای شناخت قائلین به قاعده لطف وجود دارد؟ 70
- * مفهوم عبارت (من عدم الاعتبار بالخلاف لانقراض عصر المخالف) چیست؟ 70
- استدلال محقق ثانی بر عدم قول برای میت 72
- نقل کلام از محقق داماد در این مقام 72
- استشهاد شهید اول به توجیهات بعیده در اثبات قاعده لطف 72
- گفتار شهید اول در ذکری 72
- * وجه انطباق در عبارت (ظاهر العلماء المنع عن العمل ...) بر قاعده لطف چیست؟ 73
- * حاصل گفتار جناب شهید اوّل پیرامون قاعده لطف در ذکری چیست؟ 73
- * لبّ اللباب بیان محقق داماد در این مقام چیست؟ 73
- * حاصل بیان شهید اوّل در ذکری چیست؟ 73
- * استدلال جناب محقق به این مستند بودن چگونه است؟ 73
- راه سوّم در کشف رأی امام برای مدّعی اجماع 75
- * مراد از طریقه حدس در متن مذکور چیست؟ 76
- * چه اموری ممکن است منشأ حصول حدس باشند؟ 76
- * اگر در اینجا سؤال شود خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد حال اثر شرعی قبول این خبر کدام است؟ پاسخ چیست؟ 77
- وجوب التوقف در عمل به اجماع منقول 79
- * حاصل مطلب در عبارت (و ظهر لک ان الاول ...) چیست؟ 80
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حسیه غیر ضروریه ارزش ندارد؟ 80
- * چرا به نظر شیخ حدس قطعی عادی دارای ارزش است؟ 80
- * حاصل مطلب در عبارت (اذا عرفت انّ مستند ...) چیست؟ 80
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حدسیه ارزش ندارد؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاول من الحدس) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (مستند خبر المخبر بالاجماع المتضمن ...) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاخیر من الحدس) چیست؟ 81
- * پس چرا اجماع منقول را در عداد ادله و به طور جداگانه آورده اند؟ 81
- * آیا اجماع منقول در حکم خبر واحد نیست؟ 81
- * جناب شیخ از تنظیم مطالب در متن مذکور چه نتیجه ای می گیرد؟ 81
- * مراد از عبارت (و لا المستند الی الوجه الثانی ...) چیست؟ 81
- اشکال بر جناب شیخ انصاری 82
- * تقریر حجیت اجماع از ناحیه کاشف و نقل سبب به نظر مستشکل چگونه است؟ 83
- * حاصل سؤال و تقریر اشکال مستشکل به مطلب فوق چیست؟ 83
- * حاصل بیان شیخ در متن قبلی چه شد؟ 83
- * اگر به مستشکل گفته شود که خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد، قبول این خبر اثر شرعی اش کدام است، چه می گوید؟ 84
- * حاصل مطلب مستشکل چیست؟ 84
- کلام و اشکال محقق کاظمی در شرح وافیه 85
- * نظر مرحوم کاظمی پیرامون حجیت اجماع منقول چیست؟ 86
- * حاصل اشکال مرحوم کاظمی به مقاله خود چیست؟ 86
- * مراد سائل و یا مستشکل از نقل عبارات مرحوم کاظمی چیست؟ 86
- * جناب کاظمی چه پاسخی از اعتراض فوق به خودش می دهد؟ 86
- دومین اشکال محقق کاظمی به خودش 88
- * عبارت اخرای پاسخ اول چیست؟ 89
- * اولین پاسخ مرحوم کاظمی از اشکال مذکور چیست؟ 89
- * حاصل اشکال دوم از جانب محقق کاظمی به خودش چیست؟ 89
- * دومین پاسخ محقق کاظمی به اشکال دوم چیست؟ 90
- پاسخ کاظمی از ایراد فوق 91
- ایرادی دیگر بر پاسخ دوم 91
- * مراد از عبارت (و هذا بخلاف ما یستنهضه المجتهد ...) چیست؟ 92
- * مراد از عبارت (یکفی الرجوع الی الآثار اذا کانت الآثار مستلزمه ...) چیست؟ 92
- * پس مراد از (انّ التّحقیق فی الجواب عن السؤال الاول هو الوجه الاوّل ...) چیست؟ 92
- * حاصل اشکال سوم چیست؟ 92
- * حاصل سؤال و اشکال بر شیخ تا به اینجا چه شد؟ 93
- * پاسخ محقق کاظمی به اعتراض فوق از جانب خودش چیست؟ 93
- پاسخ شیخ از اشکال 94
- * حاصل پاسخ شیخ از اعتراض مستشکل چیست؟ 95
- محمل های ادعای اجماع 97
- * مراد از عبارت (لانّ اتفاق اهل عصره فضلا ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (الحق بذلک ما اذا علم اتفاق الکل ...) چیست؟ 98
- * حاصل دو پاسخ فوق چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و یستفید ذلک من اتفاق المعروفین ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و لو فرض حصوله للمخبر کان من باب الحدس ...) چیست؟ 98
- * مراد از اینکه حدس مذکور می تواند اماره ظنیه باشد چیست؟ 98
- * حاصل فرموده شیخ در این مبحث چه بوده است؟ 99
- * مراد از عبارت (فانّ فی توصیف المدّعی ... الخ) چیست؟ 99
- * برداشت شما از مطالب مرحوم محقق در اینجا چیست؟ 99
- * حاصل مطلب در عبارت (کیف کان) چیست؟ 99
- * حاصل توجیه دوم توسط شیخ چه بود؟ 100
- * حاصل توجیه اول توسط شیخ چه بود؟ 100
- توجیه سوم 102
- * در تبیین عبارت (ان یستفید اتفاق الکل ... الخ) مثال بزنید؟ 103
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الظاهر ... الخ) چیست؟ 103
- * مراد از اصل در عبارت (علی العمل بالاصل عند عدم الدلیل) چیست؟ 103
- * مراد از مسئله اصولیه نقلیّه یا عقلیّه در عبارت (اتفاقهم علی ...) چیست؟ 103
- * مراد از عبارت (کلّ ذلک مبنیّ علی استنباط ...) چیست؟ 104
- * دلیل شیخ طوسی بر نظر فوق چیست؟ 107
- * دلیل شیخ طوسی بر اجماع الفرقه چیست؟ 107
- * نکته قابل توجه در اینجا چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (و من ذلک: ما عن الشیخ فی الخلاف ...) چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (فظهر من ذلک ان النسبه ... الخ) چیست؟ 107
- * حاصل فرموده سید مرتضی به عنوان نقل یک نمونه چیست؟ 107
- * مشار الیه ذلک در عبارت (فقال الدّلاله علی ذلک) چیست؟ 109
- * دلیل وقوع یک طلاق در یک مجلس چیست؟ 109
- * مراد از محمل و توجیه سوم در عنوان ترجمه چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (ثمّ بیّن وجه الدّلاله) چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (انّ المطلّقه ثلثا فی مجلس واحد) چیست؟ 109
- * حاصل مطلب در کلام مفید چیست؟ 109
- * کدامین مورد به محمل و توجیه فوق تصریح داشت؟ 109
- * مراد از عبارت (و قد بیّنّا انّ المرّه لا تکون ... الخ) چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (فاوجب السنه ابطال طلاق الثلاث) چیست؟ 110
- * حاصل مطلب و جمع این نمونه از شیخ مفید چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (کلّ ما لم یکن علی امرنا هذا فهو ردّ) چیست؟ 110
- * مگر آیه شریفه الطَّلاقُ مَرَّتانِ دلالت بر لزوم دو طلاق ندارد، پس چرا بر اعتبار و لزوم طلاق سوم در قرآن تأکید می شود؟ 110
- موردی دیگر از موارد محمل سوم 112
- * معنای کلمه (خرّیت) چیست؟ 113
- * مراد از موسّع چیست؟ 113
- * مراد از اصطلاح (حفظه) در عبارت چیست؟ 113
- * مراد از مضیق چیست؟ 113
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه چیست؟ 113
- * مراد از عبارت (ابنی بابویه) چه کسانی است؟ 113
- * چه مطلبی از عبارت (علی المضایقه فی قضاء الفوائت) به دست می آید؟ 113
- * مشار الیه ذلک در عبارت (و من ذلک:) چیست؟ 113
- وجوه سه گانه در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس 116
- * آیا وجه مذکور در ادعای قطع به چنین اجماعی کافی است؟ 117
- * حاصل وجه اوّل در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس چیست؟ 117
- * در چه صورتی می توان نفس ذکر را دلیل بر عمل به آنها قرار داده و فتوای به مضمونشان را به ناقلین آنها نسبت داد؟ 117
- * در چه صورتی در وجه سوم می توان فتوی به اخبار مضایقه را به ذاکرین نسبت داد؟ 117
- * حاصل مطلب در وجه دوم چیست؟ 117
- * اشتباه ابن ادریس در وجه اول در کجاست؟ 117
- * اولین اشکال شیخ انصاری بر ابن ادریس در این گونه اجماع چیست؟ 118
- * اولین جهت در حدسی بودن این ادعای اجماع چیست؟ 118
- * حاصل پاسخ فوق چیست؟ 118
- * با توجه به پاسخ فوق، مقدمه اول ابن ادریس چگونه رد می شود؟ 118
- * دومین اشکال شیخ انصاری به ابن ادریس چیست؟ 119
- * اگر ابن ادریس بگوید: الف- راویان این اخبار مورد وثوق اند و این اخبار، اخبار ثقه هستند. صغری ب- فقهاء نیز به خبر ثقه عمل می کنند. کبری پس: باید به این اخبار عمل نمایند. چه پاسخ می دهید؟ 119
- * دومین جهت در حدسی بودن ادعای اجماع توسط ابن ادریس چیست؟ 119
- * سومین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- * چهارمین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- استظهار شیخ 121
- شاهدی دیگر بر عدم حجیت اجماع ناشی از حدس و اجتهاد 121
- * نظر شیخ پیرامون ادعای ابن ادریس چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (فکیف یجوز الاعتماد فی مثله علی الا ...) چیست؟ 122
- * مبنای محقق در رد این ادعا چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (و اوضح حالا فی عدم جواز الاعتماد ما ...) چیست؟ 122
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه از اجماع چیست؟ 122
- * مراد از (و لم یتفطّن لکون الحکم من حیث العیلوله ...) چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (متخیّلا انّ الحکم معلّق علی الزّوجه ...) چیست؟ 122
- * نظر محقق راجع به این ادعای اجماع ابن ادریس چیست؟ 123
- * چه نسبتی میان عیال بودن و واجب النفقه بودن برقرار است؟ 123
- مقایسه شیخ میان کلام حلّی و محقّق 125
- مقاله محدث مجلسی 126
- تأویل در اجماعات ادعاشده 126
- * مستند ابن ادریس در مدعایش چه بود؟ 127
- * بیان محقق در رابطه با اجماع چیست؟ 127
- * مراد از عبارت (انّه اوّل کثیرا من الاجماعات ... الخ) چیست؟ 127
- * مراد از عبارت (علی لفظ مطلق شامل لبعض افراده) چیست؟ 127
- * حاصل بیان مرحوم مجلسی در اینجا چه بود؟ 128
- * چه نسبتی میان اجماع روائی و فتوائی وجود دارد؟ 128
- تحقیق شیخ 129
- * مراد از عبارت (و التحقیق ... الخ) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (نعم قد یوجب التدلیس من جهه ...) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (لانّ دعوی الاجماع لیس لاجل ... الخ) چیست؟ 130
- * آیا برای جلوگیری از تدلیس نیازی به نصب قرینه در این گونه اجماعات نمی باشد؟ 130
- * مراد از عبارت (امّا من حسن الظنّ بجماعه ... الخ) چیست؟ 130
- * حاصل و نتیجه این اندفاع چیست؟ 131
- حاصل کلام 132
- * مراد شیخ از عبارت (و الحاصل ...) چیست؟ 133
- * مراد از قرائن کثیره چیست؟ 133
- * مراد از عبارت (و علی هذا ینزّل الاجماعات المتخالفه ...) چیست؟ 133
- بیان محقق سبزواری پیرامون اجماعات مذکوره 134
- حاصل بحث 135
- * وجه تعبیر به کلمه خصوصا در عبارت (خصوصا اذا اراد الناقل ...) در این فرض چیست؟ 137
- * حاصل کلام از ابتدای بحث اجماع تا به اینجا چیست؟ 137
- * مراد از عبارت (تقدم الوجهان ...) چیست؟ 137
- * مراد از (ثم) در عبارت (ثم اذا علم عدم ...) چیست؟ 138
- تضعیف کلام سبزواری توسط شیخ 141
- مثال 143
- توضیح مطلب با یک مثال خارجی 145
- * مراد شیخ از مطلب اخیر چیست؟ 146
- * حاصل کلام از عبارت (نعم یبقی هنا شی ء) تا به اینجا چیست؟ 146
- * مراد از امارات و قرائن چیست؟ 147
- * حاصل قانون مذکور چیست؟ 147
- * و لکن قبلا گفته شد که اتفاق المعروفین به تنهایی مستلزم قول امام نیست و برای ما حدس قطعی به رأی امام نمی آورد؟ 147
- * تنظیر شیخ جهت فهم مطالب چیست؟ 148
- * این یقین حاصله وجدانی است یا ظنی؟ 148
- * حاصل مطلب از مطالب مذکور چیست؟ 148
- * حاصل مطلب در عبارت (ثمّ انّ ما ذکرنا ...) چیست؟ 151
- * پس مراد از عبارت (ثمّ انّه لو لم یحصل ...) چیست؟ 151
- تشریح المسائل 153
- نظر شیخ اسد اللّه تستری در فایده اجماع 153
- اشاره 153
- مقام اول: حجت بودن اجماع منقول به اعتبار اول 155
- * مراد از دو کلمه (لفظ) و (السبب) در عبارت (دلاله اللفظ علی السّبب ...) چیست؟ 156
- * مراد تستری از عبارت (و هی محقّقه ظاهرا ... الخ) چیست؟ 156
- * مراد از عبارت (و قد یشتبه الحال ... الخ) چیست؟ 156
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال توسط ناقل چگونه است؟ 156
- * مراد از اعتبار اول در عبارت (حجیّته بالاعتبار الاوّل ...) چیست؟ 156
- * مراد از جهت ثبوت و جهت اثبات در عبارت (و هی مبنیّه من جهتی الثبوت و ...) چیست؟ 156
- * مراد از عبارت (انّ مبناه و مبنا غیره لیس علی الکشف الذی ...) چیست؟ 157
- * مراد از وجه الاخیر در عبارت (و لا علی الوجه الامر ... الخ) چیست؟ 157
- * قول تستری راجع به وجه اخیر به طور کامل چیست؟ 157
- * کشف صوفیانه چیست؟ 157
- * مراد از سه کلمه (عبارت) (و المسأله) و (النقله) در عبارت (و اذا لوحظت القرائن ...) چیست؟ 158
- * مراد از عبارت (و هذه المسأله کادت أن تکون اجماعیّا) چیست؟ 158
- * مراد از عبارت (و صرّح جماعه منهم ...) چیست؟ 158
- * مراد از امران در عبارت (فاذا انتفی الامران ...) چیست؟ 158
- * مراد از سائر الاسباب در عبارت (تعیّن سایر الاسباب المقرّره ...) چیست؟ 158
- مقام دوم: حجت بودن نقل سببی که در مقدمه اول ذکر شده و وجه حجیت آن 160
- * چه زمانی نقل اجماع ظهور در اتفاق الکل را نداشته و امر مشتبه است؟ 161
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال را بیان کنید؟ 161
- * چه زمانی نقل اجماع در اتفاق الکل را دارد؟ 161
- * مراد از عبارت (مع انّ هذا الوهم فاسد من اصله ...) چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (و روایه ما عدا قول المعصوم ...) چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (و قد جرت طریقه السلف و الخلف ... علی قبول الاخبار) چیست؟ 164
- * وجه فساد این وهم چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (کالأسئله التی تعرف منها اجوبته ...) چیست؟ 164
- * از نظر تستری دلیل حجیت خبر واحد چیست؟ 164
- مقدمه سوم و یا نتیجه 165
- * مطلب مذکور چه ربطی به ما نحن فیه دارد؟ 167
- * مراد از (کالمحصل) در عبارت (و وجهه انّ السّبب المنقول بعد حجّیّته کالمحصّل ...) چیست؟ 167
- * مراد از عبارت (باعتبار ظنیّه اصله) چیست؟ 167
- * آیا مراد از (الثالثه) مقدمه سوم است و یا در حقیقت نتیجه مقدمات قبل است؟ 167
- * مراد از اصطلاح (حینئذ) در عبارت (فینبغی حینئذ ..) چیست؟ 167
- * حاصل مطالب فوق چه می شود؟ 167
- * مراد از (علی حجّیّته خبر الثقه العدل بقول مطلق ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و لا ممّا یندر اختصاص معرفته ببعض دون بعض ...) چیست؟ 168
- * مراد از عبارت (من جهه متعلقه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و لذا بنی علی المسامحه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (من وجوه شتّی بما لم ... الخ) چیست؟ 168
- * مراد از (و ما اقتضی کفایه الظن ...) چیست؟ 168
- * علت اولویت مذکور در اجماع اول چیست؟ 169
- * مراد از عبارت (و یراعی ایضا وقوع دعوی الاجماع ... الخ) چیست؟ 169
- * پس مراد از عبارت (بناء علی اعتبار السّبب ...) چیست؟ 169
- * مراد از عبارت (ثمّ انّه قد نبّه) چیست؟ 169
- * حاصل مطالب تستری چیست؟ 169
- * جناب تستری چه پاسخی به این سؤال می دهد؟ 170
- * مقدمه اول یا بحث ثبوتی چگونه شروع می شود؟ 170
- * جناب تستری برای تبیین دو مقام مذکور چه کرده است؟ 170
- * اگر اشکال شود که شاید این اجماعات منقوله مبتنی بر حدس و اجتهاد خود مدعی اجماع باشد و نه براساس تتبع و فتوی چه پاسخ می دهد؟ 170
- * آیا از نظر تستری مطلب به لحاظ قرائن خارجیه تفاوت نمی کند؟ 171
- * مقدمه دوم یا بحث اثباتی چگونه شروع می شود؟ 171
- * اولین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع از زاویه فوق چیست؟ 171
- * در تبیین مطلب فوق مقدّمه بفرمایید چند نوع روایت داریم؟ 171
- * پاسخ تستری به سؤال مذکور چیست؟ 171
- * با توجه به مطالب مقدماتی فوق، سیره مستمره امت مسلمان چگونه می تواند دلیل بر اجماع مذکور باشد؟ 172
- * روایت غیر مصطلحه چگونه روایتی است؟ 172
- * حاصل مطالب مذکور از نظر تستری چیست؟ 173
- * آیا خبر واحد ثقه در این امور ارزشی دارد؟ 173
- * چه ارتباطی میان ما نحن فیه (یعنی: نقل اجماع و اتفاق الکلّ) با موارد مذکوره از سیره وجود دارد؟ 173
- * سومین دلیل تستری بر اعتبار اجماع منقول به لحاظ نقل سبب چیست؟ 174
- * ما نحن فیه (اعتبار اجماع منقول) چه ارتباطی با قانون کلی مذکور دارد؟ 174
- * دومین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع منقول از زاویه مذکوره چیست؟ 174
- * به چه دلیل می گویند: لا غنی لنا عن معرفه هذا الامر؟ و جناب تستری چه پاسخی می دهد؟ 174
- * پس مراد از عبارت (لا طریق الی هذه الامور غیر الظن غالبا) چیست و تستری چه پاسخی می دهد؟ 175
- * حاصل مطلب فوق چیست؟ 175
- * نتیجه و حاصل مطلب مذکور چیست؟ 175
- * در بیان نتیجه فوق تستری چه می گوید؟ 176
- * آیا هیچ گونه تفاوتی در میان این دو طریق وجود ندارد؟ 176
- * حاصل مقدمه اول و دوم در شکل منطقی چیست؟ 176
- * چرا مجتهد حق ندارد به اجمال منقول اکتفا کند؟ 177
- * وضعیت کتبی که اجماع در آنها نقل شده در این مقام چگونه است؟ 177
- * مراد تستری از عبارت (ثم لیلحظ مع ذلک) به طور خلاصه چیست؟ 177
- * قرائن خارجیه مورد نظر کدام اند؟ 177
- * احوالات علماء در امر مذکور چگونه است؟ 177
- * اگر به اجماع منقول تنها نباید اعتماد نمود پس فایده نقل اجماع چیست؟ 178
- * آیا تفاوتی در آن امور خارج از اجماع منقول که باید مورد لحاظ واقع شوند وجود ندارد؟ 178
- * حاصل و نتیجه ملاحظه این امارات چیست؟ 178
- ادامه کلام تستری در کشف القناع 179
- * مراد از عبارت (فعلیه ان یستفرغ وسعه و ...) چیست؟ 181
- * مراد از (لاستظهاره عدم مزیه علیه ... الخ) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (فالمقتضی للرجوع الی النقل هو مظنه وصول الناقل الی و ...) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (ربما یستغنی المتتبع بما ذکر عن الرجوع ...) چیست؟ 181
- * مراد از (فاذا لوحظ جمیع ما ذکر ... الخ) چیست؟ 181
- پایان کلام محقق تستری در کشف القناع 184
- * حاصل و خلاصه بحث محقق تستری در متن اخیر چیست؟ 185
- * مراد از عبارت (المتضمن لنقل الاقوال اجمالا ...) چیست؟ 185
- * مراد از عبارت (و الحکم فیما اذا وجد المنقول ...) چیست؟ 185
- انتقاد شیخ به محقق تستری 187
- * حاصل مطلب در عبارت (و لکنّک خبیر ... الخ) چیست؟ 188
- * در تبیین مطلب فوق مثال بزنید؟ 188
- * برداشت کلی از ذکر دلائل مذکور چیست؟ 189
- اجمال مقال 190
- * آیا به نظر شیخ این امارات همه یکسان هستند؟ 191
- * حاصل مطلب شیخ انصاری در عبارت (فالانصاف ... الخ) چیست؟ 191
- * حاصل مطلب در عبارت (و من ذلک ظهر ... تا آخر متن مذکور) چیست؟ 193
- * چرا چنین برداشتی از سخن ایشان می شود؟ 193
- سخن در خبر متواتر منقول 195
- * نظر شیخ پیرامون سؤال مذکور چیست؟ 196
- * مراد شیخ از عبارت (من جمیع ما ذکرنا ...) چیست؟ 196
- * مورد بحث در این مقام چیست؟ 196
- * پس مراد از (یظهر الکلام فی المتواتر المنقول ... الخ) چیست؟ 196
- * آیا هرکسی این خبر را بپذیرد یقین وجدانی برای او حاصل می شود؟ 197
- * معنای پذیرفتن خبر چیست؟ 197
- * چه تفاوتی میان نقل اجماع و نقل تواتر از نظر ناقل وجود دارد؟ 197
- معنای قبول نقل تواتر 198
- * حاصل مطلب در عبارت (لکن لیعلم ...) چیست؟ 199
- * حجیت نقل تواتر نسبت به این آثار چگونه است؟ 199
- * آثار مترتب بر خبر متواتر چه هستند؟ 199
- * چند نوع اثر در رابطه با باب خبر متواتر وجدانی است؟ 199
- * مثال فقهی و شرعی مطرح شده در اینجا چگونه است؟ 202
- * چه پاسخی به سؤال مذکور داده می شود؟ 202
- * حاصل مطلب در عبارت (و من هنا یعلم ...) چیست؟ 202
- * جناب شیخ کدامیک از نظرات فوق را رد می کند؟ 203
- * حاصل مطلب در صورتهای فوق چیست؟ 203
- اشاره 204
- شهرت فتوائیه 204
- شهرت و حجیّت آن از باب ظنّ خاصّ 205
- * عنوان بحث در این بخش چیست؟ 206
- * مراد از شهرت روائی چیست؟ 206
- * مراد از شهرت فتوائی چیست؟ 206
- * کدام یک از مباحث شهرت در اینجا مورد بحث است؟ 206
- * چه تفاوتی میان شهرت فتوائی و اجماع وجود دارد؟ 206
- * معنای لغوی شهرت چیست؟ 206
- * شهرت به طور کلی دارای چه تقسیماتی است؟ 206
- * تقسیم اول شهرت دارای چند قسم است؟ 206
- * با توجه به معنای لغوی شهرت آیا ممکن است در حکم مسأله ای دو طرف نقیض آن مشهوری باشند؟ 206
- * مراد از شهرت عملی چیست؟ 206
- * بلا شک فتوی مشهور برای ما گمان آور است بفرمائید گمان بر چند قسم است؟ 207
- * کلام در حجیت شهرت از باب ظن خاص است و یا ظن مطلق؟ 207
- * دومین تقسیم شهرت دارای چه اقسامی است؟ 207
- * چرا شیخ فرموده (من حیث الحجیّه فی الجمله ...)؟ 207
- * مراد از شهرت محصله چیست؟ 207
- * پس مراد از عبارت (و الّا فالقول بحجّیتها من حیث افاده المظنه بناء علی دلیل الانسداد) چیست؟ 207
- * مراد از شهرت منقوله چیست؟ 207
- * کدام یک از شهرت محصله و منقول در اینجا مورد بحث است؟ 207
- * چرا مطرح کردید که عنوان بحث در اینجا شهرت فتوائی است؟ 207
- منشأ توهم حجیت شهرت از باب ظن خاص 209
- * حاصل جوابی که شیخ از این استدلال می دهد چیست؟ 210
- * پس مراد از عبارت (وقع نظیره من الشهید ...) چیست؟ 210
- * با توجه به مطالبی که گذشت آیا شهرت فتوائیه از باب ظن خاص حجیت دارد یا نه؟ 210
- * وجوه ضعف و اشکالات وارده بر این استدلال از نظر شیخ چیست؟ 210
- * حاصل اولین استدلال گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه چیست؟ 210
- * مراد از قیاس مساوات چیست؟ 211
- * مراد از قیاسی که اولویت قطعیه دارد چیست؟ 211
- * قیاس اولویت چگونه قیاسی است؟ 211
- * قیاس بر چند قسم است؟ 211
- * مقدمه بفرمائید غرض از قیاس چیست؟ 211
- * قیاس اولویت خود بر چند قسم است؟ 211
- * مراد از قیاسی که اولویت ظنیه دارد چیست؟ 211
- * حاصل مطلب شیخ در این اشکال چیست؟ 212
- * چرا اولویت ظنیه از شهرت فتوائیه ضعیف تر است؟ 212
- * حال بفرمائید ما نحن فیه مربوط به کدام یک از این دو نوع اولویت است؟ 212
- * دومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 212
- * چرا شیخ قبول ندارد که افاده ظن مناط حجیت خبر واحد باشد؟ 212
- * نظر شیخ پیرامون این مناط و اولویت آن چیست؟ 212
- * عبارت اخرای مطلب فوق چیست؟ 213
- * سومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 213
- * دومین دلیل گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه از باب ظن خاص چیست؟ 213
- دلایل دیگر گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه 214
- وجه استدلال 215
- مؤیدی بر اراده شهرت از لفظ اجماع 215
- * محل شاهد در مرفوعه زراره چیست؟ 216
- * مراد از عبارت (بناء علی انّ المراد بالموصول ... الخ) چیست؟ 216
- * کیفیت استدلال به مقبوله مزبور چگونه است؟ 217
- اشکالات شیخ به استدلال گروه اول به این دو روایت 219
- اشکال به استدلال از روایت مرفوعه 219
- حاصل کلام 219
- * دومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * مراد از عبارت (و لکن فی الاستدلال بالرّوایتین ... الخ) چیست؟ 220
- * دومین شاهد مثال شیخ بر عدم چنین عمومیتی در مرفوعه چیست؟ 220
- * اولین شاهد مثال بر عدم عمومیت و اطلاق روایت مذکور چیست؟ 220
- * حاصل مطلب چیست؟ 221
- * سومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- * چهارمین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- اشکال بر استدلال به مقبوله ابن حنظله 223
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مقبوله چیست؟ 224
- * چهارمین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * دومین اشکال شیخ بر این استدلال چیست؟ 224
- * سومین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * استدلال به مرفوعه و مقبوله هریک بر اساس کدام یک از دو احتمال فوق است؟ 224
- * مقدمه بفرمائید (ال) در عبارت (المجمع علیه لا ریب فیه) تعریف است و یا موصول؟ 224
- * اگر (ال) در مقبوله به معنای موصول باشد شیخ چه اشکالی بر استدلال بر مقبوله وارد می کند؟ 224
- * مراد از تقسیم امور و استشهاد امام به تثلیث پیامبر چیست؟ 225
- * مراد از عبارت (و مما یضحک الثکلی ...) چیست؟ 225
- * اگر مراد شهرت مصطلح باشد باز هم این تثلیث معنا دارد؟ 225
- * چرا شیخ فرمود: (و الا فلا معنی للاستشهاد ... الخ)؟ 226
- * مراد از عبارت (فتدبّر) در پایان متن چیست؟ 226
- * نظر شیخ پیرامون توجیه مذکور چیست؟ 226
متن: و الحاصل أنّ المتتبّع فی الإجماعات المنقوله یحصل له القطع من تراکم أمارات کثیره باستناد دعوی الناقلین للإجماع- خصوصا إذا أرادوا به اتّفاق علماء جمیع الأعصار، کما هو الغالب فی إجماعات المتأخّرین- إلی الحدس الحاصل من حسن الظنّ بجماعه ممّن تقدّم علی الناقل، أو من الانتقال من الملزوم إلی لازمه مع ثبوت الملازمه باجتهاد الناقل و اعتقاده.
و علی هذا ینزّل الاجماعات المتخالفه من العلماء مع اتّحاد العصر أو تقارب العصرین و عدم المبالاه کثیرا بإجماع الغیر، و الخروج عنه للدلیل، و کذا دعوی الاجماع مع وجود المخالف فإنّ ما ذکرنا فی مبنی الإجماع من أصحّ المحامل لهذه الامور المنافیه لبناء دعوی الإجماع علی تتبّع الفتاوی فی خصوص المسأله.
ترجمه:
حاصل کلام
حاصل کلام اینکه: برای شخص متتبع در اجماعات منقوله از راه قرائن فراوان، قطع حاصل می شود که ادعای ناقلین اجماعات منقوله به ویژه هنگامی که از آن اجماع اتفاق تمام علمای اعصار را قصد کرده باشند، چنانچه غالبا اجماعات منقوله در کلمات متأخرین همین طور است، تماما مبتنی بر حدس ناشی از حسن ظن مدعی به جماعتی از علماء گذشته و یا ناشی از انتقال از ملزوم (اتفاق کل علما) به لازمش (رأی معصوم) است، که تلازم میان این لازم و ملزوم، به اجتهاد و اعتقاد خود ناقل و مدعی ثابت شده است.
بنابراین: اجماعات متخالف از علماء هم عصر و یا قریب العصر و بی توجهی فراوان دیگران به این گونه اجماعات و صرف نظر از این (اجماعات)، به مجرد وجود دلیلی (برخلاف آن) و نیز ادعای اجماع در مسأله ای که مخالف در آن وجود دارد، بر همین اجماعات مبتنی بر حدس برمی گردد.
به هرتقدیر: آنچه ما در مبنای اجماعات ادعاشده ذکر کردیم از اصلح محامل، برای مواردی است که با ادعای اجماع بر تفحص نمودن فتاوی در خصوص این مسئله منافات دارد.