متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 16

تشریح المسائل

* مراد از عبارت (فالعمده فیها ... هی آیه النّبأ ...) چیست؟

این است که از جمله آیاتی قائلین به حجیت اجماع منقول از باب ظن خاص به آن تمسک نموده اند آیه ششم از سوره مقدسه حجرات است که خدای تعالی می فرماید:

(یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَهٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ)؛ ای کسانی که ایمان آورده اید: اگر فاسقی برای شما خبری آورد، درباره خبرش تحقیق و تفحص کنید و بدون آن عمل نکنید. مبادا آنکه قومی را از روی نادانی رنجی رسانید و سپس بر آنچه انجام داده اید نادم و پشیمان شوید.

* کیفیت استدلال مستدلین به آیه شریفه را تقریر کنید؟

می گویند: مفهوم آیه شریفه این است که: اگر عادلی برای شما خبری آورد برخلاف خبر مخبر فاسق نیازی به تحقیق ندارد و باید به خبرش عمل کنید: اعم از اینکه مضمون خبرش حادثه ای از حوادث باشد یا حکمی از احکام و یا از اجماع علما بر حکمی از احکام. و لذا ناقل اجماع در صورتی که از عدول باشد اگر گفت: (اجمعت الاصحاب علی حکم کذا). این اجماع به وسیله نقل ناقل ثابت می شود و بدین وسیله موافقت معصوم (علیه السلام) با مجمعین نیز احراز می شود.

بنابراین: از آنجا که اثبات امر مذکور مستند به دلیل خاص یعنی آیه نبأ است، پس اجماع منقول از جمله ادله مظنونه ای می شود که به واسطه ظن خاص حجت گردیده و از تحت اصل اولی (حرمت عمل به ظن) خارج شده است.

* جناب شیخ چه پاسخی از استدلال مذکور می دهد؟

می فرماید: این استدلال تمام نیست و با آیه نبأ نمی توان حجیت اجماع منقول را ثابت نمود چرا که اصلا آیه مذکور ناظر به ادله ای همچون اجماع منقول نمی باشد بلکه از آنها انصراف دارد. بله آیه شریفه تنها خبری را حجت می کند که مخبر عادل از امری که محسوس بوده و خود آن را دیده و یا با واسطه یا بی واسطه آن را شنیده نقل نماید، لکن نه حدس عادل را تصویب می کند و نه در مقام اثبات حجیت آن است.

در نتیجه: از آیه نبأ تنها حجیت خبر واحد استفاده می شود. و یا به عبارت دیگر آیه نبأ تنها احتمال تعمّد کذب را نفی می کند و لا غیر.

* دلیل شیخ بر مدّعای فوق چیست؟

این است که: در آیه شریفه دو قرینه وجود دارد که با کمک آن دو قرینه معنای مذکور استفاده