متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 167

تشریح المسائل

* آیا مراد از (الثالثه) مقدمه سوم است و یا در حقیقت نتیجه مقدمات قبل است؟

با توجه به مطالبی که در ذیل این مقدمه آورده شده می توان فهمید که این در حقیقت نتیجه دو مقدمه قبل است.

* مراد از (کالمحصل) در عبارت (و وجهه انّ السّبب المنقول بعد حجّیّته کالمحصّل ...) چیست؟

1- اگر مراد از اجماع محصل عند الاصولیین، اتفاقی باشد که از آن وجود حجت و دلیل معتبری را کشف می کنیم در این صورت مراد از عبارت فوق این است که:

پس از آنکه اجماع منقول با ادلّه نقلیّه و عقلیّه حجیت خبر واحد، حجّت گردید، به منزله اجماع محصلی است که از آن کشف قطعی حاصل می شود و لذا تمام آثار شرعیه ای که بر اجماع محصل مترتب است باید بر اجماع منقول هم مترتب شود، خواه آثار مذکور با واسطه و یا بی واسطه باشند.

2- و اگر مراد از اجماع محصل اتفاقی باشد که با قطع نظر از کشف قطعی که برآن مترتب است، ناقل خودش آن را تحصیل نموده است در این صورت مراد از عبارت فوق این است که: اقوال منقول پس از آنکه نقل گردیدند مثل: اقوال و آرائی است که شخص خودش آنها را تحصیل کرده باشد در نتیجه: 3- اگر این اجماع نسبت به منقول الیه محصل باشد و او خود آن را به دست آورده باشد، همان طور که مستلزم حجت معتبره (یعنی: سنت با دلیل قطعی است) اکنون که آن را شخص عادلی برایش نقل نموده نیز همراه با سنت با دلیل قطعی است.

* مطلب مذکور چه ربطی به ما نحن فیه دارد؟

در اینجا نیز می گوییم: اگرچه نقل ناقل به مناط اصلش که خبر واحد بوده است و از جمله ادله ظنی می باشد، (لکن جزء ادله ظنی محسوب می شود) ولی در عین حال منافات ندارد که بتوان از آن دلیل معتبری را به کشف علمی احراز نماییم.

* حاصل مطالب فوق چه می شود؟

حاصل مطلب در ترجمه عبارت (فینبغی حینئذ ... الخ) آورده شد.

* مراد از عبارت (باعتبار ظنیّه اصله) چیست؟

مراد از اصله، اصل اجماع منقول است و مراد از اصل اجماع منقول، خبر واحد است که از جمله ادله ظنی محسوب می شود.

* مراد از اصطلاح (حینئذ) در عبارت (فینبغی حینئذ ..) چیست؟

حین تمهید المقدمات الثلاثه می باشد.