متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 170

2- مقام اثبات، که در این مقام بحث می شود به فرض که این اجماعات نقل سبب باشند، آیا حجیت دارند یا نه؟

* جناب تستری برای تبیین دو مقام مذکور چه کرده است؟

با سه مقدمه و یا دو مقدمه و یک نتیجه بحث را دنبال نموده است که در حقیقت:

در مقدمه اول: بحث ثبوتی می کند، در مقدمه دوم: بحث اثباتی می کند و در مقدمه سوم:

نتیجه گیری می کند.

* مقدمه اول یا بحث ثبوتی چگونه شروع می شود؟

با این سؤال که آیا الفاظی همچون اجمع العلماء و یا اتّفق الاصحاب و ... دلالت بر نقل سبب (یعنی: اتفاق الکلّ) دارند یا نه؟

* جناب تستری چه پاسخی به این سؤال می دهد؟

می فرماید: دلالت این الفاظ بر نقل سبب و اتفاق الکلّ امری است که حتما باید ثابت شود وگرنه اجماع منقول ارزشی نخواهد داشت، لکن این معنا ثابت است و الفاظ متداوله در میان علما از قبیل اجماع و اتفاق و ... بر اتفاق الکلّ دلالت دارند و این دلالت ظهوری است، چرا که ظاهر لفظ اجماع، این معنا را نشان می دهد و تا زمانی که قرینه برخلاف نیامده است کلام را بر این ظاهر حمل می کنیم.

* اگر اشکال شود که شاید این اجماعات منقوله مبتنی بر حدس و اجتهاد خود مدعی اجماع باشد و نه براساس تتبع و فتوی چه پاسخ می دهد؟

و یا اگر اشکال شود که شاید مراد مدعی اجماع از این ادعای اجماع، اجماع بر روایت است و نه فتوی چه پاسخ می دهد؟ و یا اگر اشکال شود که شاید ناقل اجماع به محضر امام عصر (عج) مشرف شده است و حکم شرعی را از زبان امام شنیده باشد، لکن اظهارا للحق و کتمانا للسرّ ادعای اجماع نموده باشد تستری چه پاسخ می دهد؟ و یا اگر اشکال شود که شاید براساس مبانی صوفیه این شخص از راه ریاضات و مکاشفه، حکم شرعی را دریافته و ادعای اجماع می کند و نه براساس تتبع، تستری چه پاسخی می دهد؟ حال: با توجه به اینکه هریک از اشکالات فوق محتمل است، جناب تستری از کجا می گوید: و هو امر ثابت؟

جناب تستری پاسخ می دهد که: احتمالات مذکور نیش غولی و نادرالوقوع اند، بدین معنا که خلاف ظاهر لفظ اجماع بوده و نیاز به قرینه و اثبات دارد.

بنابراین: آن احتمالی ارزشمند است که عقلائی بوده و قانونیت داشته باشد و آن عبارت است از:

حمل اللفظ علی ظاهره ما لم یصرف عنه صارف.

حال کلمه اجماع عند العامه و الخاصه ظهور در اتفاق الکل دارد و به سایر احتمالات توجه