متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 171

نمی شود. پس: در مقام ثبوت باید گفت: این اجماعات منقوله برای ما نقل سبب می کنند، به ویژه اگر ناقل بگوید: اگر مخالفت فلانی نبود مسئله اجماعی می شد که معلوم و مشخص است که از روی تفحص می گوید. و یا اگر بگوید: این مسئله اجماعی است لکن در فلان مسئله علماء اختلاف دارند باز هم از روی تتبع است.

* آیا از نظر تستری مطلب به لحاظ قرائن خارجیه تفاوت نمی کند؟

چرا، گاهی به لحاظ قرائن خارجیه مطلب تفاوت می کند.

فی المثل: از جهت عبارت، یکی اتفاق الکل را نقل می کند و یکی اتفاق معروفین را نقل می کند و از جهت مسئله، گاهی در مسأله ای ادعای اجماع می شود که قدیمه است و گاهی ادعای اجماع می شود که مستحدثه است و تاکنون اصلا معنون نبوده است.

و یا فی المثل: به حسب افراد ناقل: گاهی مجتهدی نقل اجماع می کند که 80 سال از عمرش گذشته و در فقه تفحص نموده است و گاهی مجتهد در سنین جوانی ادعای اجماع می کند، که این دو مساوی نیستند و برخی قوی تر از برخی دیگرند.

به هرحال:

اگر ما از ظاهر کلام و یا به کمک قرائن، اتفاق الکل را حد اقل در عصر واحد به دست آوریم برای ما ارزش دارد و نقل سبب می شود. لکن با انضمام امارات به این نتیجه می رسیم که:

1- گاهی کشف، قول معصوم است قطعا.

2- گاهی کشف، دلیل قطعی است.

3- گاهی کشف، دلیل ظنی معتبر است.

نکته: هریک از کشفهای فوق که باشد در باب فقه ارزش دارد.

* مقدمه دوم یا بحث اثباتی چگونه شروع می شود؟

با این سؤال که آیا اجماع منقول از ناحیه نقل سبب حجیت دارد یا نه؟

* پاسخ تستری به سؤال مذکور چیست؟

این است که: بله اجماع از این زاویه معتبر است.

* اولین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع از زاویه فوق چیست؟

سیره مستمره علمای اسلام و بلکه همه امت و بلکه همه عقلاء عالم می باشد.

* در تبیین مطلب فوق مقدّمه بفرمایید چند نوع روایت داریم؟

دو نوع: روایت مصطلحه و روایت غیر مصطلحه.