متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 179

متن: 1- و ربّما یستغنی المتتبّع بما ذکر عن الرّجوع الی کلام ناقل الاجماع لاستظهاره عدم مزیّه علیه فی التتبّع و النظر.

2- و ربّما کان الأمر بالعکس و أنّه إن تفرّد بشی ء کان نادرا لا یعتدّ به.

3- فعلیه أن یستفرغ وسعه و یتبع نظره و تتبعه، سواء تأخّر عن الناقل ام عاصره، و سواء أدّی فکره إلی الموافقه له او المخالفه، کما هو الشأن فی معرفه سائر الأدلّه، و غیرها ممّا تعلّق بالمسأله.

4- فلیس الاجماع إلّا کأحدها.

5- فالمقتضی للرجوع إلی النقل هو مظنّه وصول الناقل إلی ما لم یصل هو إلیه من جهه السّبب او احتمال ذلک، فیعتمد علیه فی هذا خاصّه بحسب ما استظهر من حاله و نقله و زمانه و یصلح کلامه مؤیّدا فیما عداه مع الموافقه لکشفه عن توافق النسخ و تقویته للنظر.

6- فاذا لوحظ جمیع ما ذکر و عرف الموافق و المخالف إن وجد، فلیفرض المظنون منه کالمعلوم، لثبوت حجّیّته بالدلیل العلمیّ و لو بوسائط.

7- ثمّ لینظر، فان حصل من ذلک استکشاف معتبر کان حجّه ظنّیّه حیث کان متوقّفا علی النقل الغیر الموجب للعلم بالسبب او کان المنکشف غیر الدلیل القاطع، و إلّا فلا. و اذا تعدّد ناقل الاجماع او النقل، فان توافق الجمیع لوحظ کلّ ما علم علی ما فصّل و أخذ بالحاصل، و ان تخالف لوحظ جمیع ما ذکر و أخذ فیما اختلف فیه النقل بالأرجح بحسب حال الناقل و زمانه و وجود المعاضد و عدمه و قلّته و کثرته.

ثمّ لیعمل بما هو المحصّل و یحکم علی تقدیر حجّیّته بأنّه دلیل ظنّیّ واحد و إن توافق النقل و تعدّد الناقل.

ترجمه:

ادامه کلام تستری در کشف القناع

1- و چه بسا شخص متتبع به واسطه آنچه خود تحصیل نموده است از رجوع به کلام ناقل اجماع بی نیاز شود؛ زیرا استظهار نموده است به عدم مزیّت آن بر ما حصل خود به واسطه تتبع و تفحصی که در اقوال نموده است.

2- و چه بسا امر بالعکس باشد و وی (متتبع) به چیزی دست یافته که امری شاذ و نادر است که بدان اعتنا و توجه نمی شود (و ناچارا باید به نقل ناقل اعتماد کند).

3- پس بر او (متتبع) لازم است که اجتهاد و تلاشش را توسعه داده و نظر و فکرش را پیگیری نماید