متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 188

تشریح المسائل

* حاصل مطلب در عبارت (و لکنّک خبیر ... الخ) چیست؟

نظر شیخ انصاری است پیرامون فوائدی که جناب تستری برای اجمال منقول برشمرد.

و لذا می فرماید: فایده ای را که مرحوم تستری در پایان کلامش آورد مبنی بر اینکه:

(اجماع منقول در قلیلی از مسائل و برای قلیلی از علماء ارزش دارد)، قابل اعتنا و مهم نیست بلکه وجودش کالعدم است؛ زیرا مکرر گفتیم که

1- اجماعات منقوله در کتب، اگرچه در اتفاق الکل فی عصر واحد و یا در اعصار و امصار ظهور دارند، لکن عقل اجازه نمی دهد که ما همین ظهور را اراده نمائیم، بلکه قدر متیقن از این اجماعات، اتفاق المعروفین (اتفاق همه صاحبان کتب فتوائیه) است.

2- اتفاق المعروفین عادتا مستلزم قول معصوم نیست، به ویژه اگر اتفاق معروفین یک عصر باشد و نه همه اعصار و به ویژه اگر معروفین سایر اعصار با این عصر مخالف باشند که در این صورت هرگز ملازمه عادیه نخواهد بود.

بله: تصادفا ممکن است برای کسی روی حسن ظن و یا جهات دیگر از طریق اتفاق المعروفین حدس قطعی به قول امام حاصل شود، لکن این اتفاق گاهی رخ می دهد و گاهی نه و لذا فاقد ارزش است.

3- نه تنها اتفاق المعروفین کاشف قطعی رأی معصوم نیست، بلکه کاشف از یک دلیل معتبر ظنی (که اگر به دست ما برسد، ما به قول معصوم علم پیدا می کنیم) هم نمی باشد، چرا که شاید معروفین اعصار به دلائلی تمسک نموده اند که اگر به دست ما هم می رسید به آنها اعتنا و اعتماد نمی کردیم.

* در تبیین مطلب فوق مثال بزنید؟

فی المثل:

در میان قدما از زمان اصحاب تا زمان علامه مشهور بود که (ماء البئر قلیل ینفعل بالملاقاه)، حال سؤال این است که بر اساس چه دلیلی چنین فتوایی داده اند؟

می توان گفت:

شاید برخی اخبار نجاست را دیده و بر اساس آن فتوائی داده اند و حال آنکه از اخبار طهارت به عنوان اخبار معارض اطلاعی نداشته اند.

و شاید برخی دیگر به هر دو دسته از اخبار اطلاع داشته اند، اما مع ذلک به دلائل مختلف به آنها عمل نکرده اند.