متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 191

تشریح المسائل

* حاصل مطلب شیخ انصاری در عبارت (فالانصاف ... الخ) چیست؟

این است که:

اگر دقت کرده و این گونه مسامحاتی را که در زمانهایی مثل زمان ما مرسوم شده که هر امر مظنونی را به دیده علم و یقین و به منزله آن حساب می کنند کنار بگذاریم، باید بگوییم که:

1- قدر متیقن از اتفاق الکل و ادعای اجماع، همان اتفاق صاحبان کتب فقهی و فتوائی است.

2- همان طور که اتفاق المعروفین به حکمی از احکام به تنهائی و بدون ضمّ ضمیمه، کاشف قطعی از رأی امام و مستلزم عادی موافقت امام نیست، همین طور هم استقلالا مستلزم حجت ظنیه معتبره هم نیست و لذا نمی توان به این اجماعات به تنهائی اعتماد نمود.

پس: تنها راه حل این است که: مجتهد منقول الیه خودش همت نموده، به سراغ امارات دیگر برود تا شاید از انضمام مجموع آن امارات به این اجماع منقول بتواند به نتیجه ای برسد که همان کشف قول امام و یا حجت معتبره باشند.

* آیا به نظر شیخ این امارات همه یکسان هستند؟

خیر بلکه:

1- گاهی از انضمام امارات به اجماع منقول، به رأی معصوم می رسد.

فی المثل: شیخ طوسی، اتفاق معروفین تا زمان خودش را برای ما نقل می کند و اتفاق تمام ارباب کتب را از زمان شیخ تاکنون خودمان تتبع می کنیم که عادتا حدس می زنیم که «هذه المقاله بلغ الی الفقهاء من امامهم».

2- و گاهی از انضمام امارات به حجت معتبره می رسیم.

فی المثل: مثل انضمام فتوای مشهور متأخرین به مشهور متقدمین است که اولی تتبعی و دومی نقلی است و بعید است که مشهور بدون مدرک فتوی دهند.

3- و گاهی از انضمام امارات به اجماع منقول در اثر ضعف اماره و عدم توجه به آن به نتیجه ای نمی رسند، مثل انضمام خبر واحد ضعیف به آن اجماع منقول و یا مثل: انضمام اتفاق المعروفین در عصری به نقل اتفاق معروفین عصر دیگر.

نکته: پس مسئله امارات جابه جا فرق می کند.