متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 192

متن: 1- و من ذلک ظهر أنّ ما ذکره هذا البعض لیس تفصیلا فی مسأله حجّیّه الاجماع المنقول، و لا قولا بحجّیّته فی الجمله من حیث انّه إجماع منقول، و إنّما یرجع محصّله إلی أنّ الحاکی للاجماع یصدق فیما یخبره عن حسّ.

2- فانّ فرض کون ما یخبره عن حسّه ملازما، بنفسه او بضمیمه أمارات اخر، لصدور الحکم الواقعیّ او مدلول الدلیل المعتبر عند الکلّ، کانت حکایته حجّه، لعموم أدلّه حجّیّه الخبر فی المحسوسات، و إلّا فلا.

3- و هذا یقول به کلّ من یقول بحجّیّه الخبر الواحد فی الجمله.

4- و قد اعترف بجریانه فی نقل الشّهره و فتاوی آحاد العلماء.

ترجمه: 1- از مطالبی که ذکر شد این گونه ظاهر می شود که آنچه جناب تستری ذکر نمود، نه تفصیل در مسئله حجیت اجماع منقول است و نه قول به حجت بودن اجمالی اجماع منقول، و تنها برگشت محصل کلام ایشان به این است که:

حاکی اجماع و ناقل اتفاق در آنچه از روی حس خبر می دهد تصدیق و تأیید می شود.

2- پس به فرض اینکه آنچه ناقل اجماع عن حس خبر می دهد به تنهائی یا به ضمیمه امارات دیگر ملازم با صدور حکم واقعی یا مدلول دلیل معتبری که از نظر کل علما مورد اعتماد است می باشد حکایت اجماع و نقل اتفاق مزبور حجت است، چرا که عموم ادلّه حجیت خبر واحد در امور محسوس شامل آن می شود و الّا فلا. (یعنی: به فرض اینکه اخبار مذکور ملازم با رأی معصوم و یا دلیل معتبری نباشد، نه به تنهائی و نه با انضمام قرائن و امارات دیگر اقوال منقوله به عنوان اجماع حجیت ندارند).

3- و این (حجت بودن اجماع در صورت وجود ملازمه و عدم حجیّت آن در فرض نبودن ملازمه) امری است که تمام قائلین به حجیت خبر واحد اجمالا به آن قائل هستند (یعنی: کلامی نیست که منافی با قول به حجیت خبر واحد باشد).

4- و اعتراف می کند که به جریان مستقل این مقاله در نقل شهرت و فتاوای آحاد علما و اختصاصی به اجماع منقول به صورت اجمالی ندارد.