متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 193

تشریح المسائل

* حاصل مطلب در عبارت (و من ذلک ظهر ... تا آخر متن مذکور) چیست؟

از انتقاد گذشته شیخ و از ظاهر آخرین جمله تستری روشن می شود که جناب تستری قائل به تفصیل نمی باشد و نمی خواهد بگوید:

1- برخی از اجماعات منقوله بالاستقلال ملازمه با رأی معصوم و یا حجت معتبره دارند و دارای اعتبار و ارزش اند.

2- و برخی از اجماعات مزبور مستقلا چنین ملازمه ای را با رأی معصوم نداشته و فاقد ارزش اند و حجیت ندارند.

* چرا چنین برداشتی از سخن ایشان می شود؟

زیرا متوجه شدیم که قدر متیقن از اجماع، همانا اتفاق المعروفین است، آن هم به تنهائی مستلزم حجت معتبره نمی باشد.

از طرف دیگر:

مرحوم تستری ادعا نمی کند که اجماع منقول بما هو اجماع منقول فی الجمله (یعنی به عنوان جزء الحجه) ارزش دارد، بلکه خلاصه کلام ایشان این بود که:

وقتی مدعی اجماع می گوید: اجمع الفقهاء علی کذا، کلامش ظهور در اجماع تتبعی و حسی دارد و چون عادل است ما او را در این اخباری که می دهد تصدیق می کنیم منتهی، اگر این اخبار به تنهایی و یا به انضمام امارات، ما را به حجت معتبره برساند دارای ارزش است وگرنه ارزش ندارد و پس از آن تعمیم داد که این سخن به نقل اجماع اختصاص ندارد بلکه در نقل شهرت هم جاری و ساری است.