متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 209

1- ذکره السید المجاهد وجها من الوجوه الّتی استدلّ بها للقائلین بحجیّه الشهره و لم ینسبه الی احد کما فی مفاتیح الاصول، ص 499، س 25، و قیل: انّ المراد به هو صاحب الریاض فی رسالته المفرده فی هذه المسأله. لاحظ اوثق الوسائل: ص 119، س 3.

2- المسالک: ج 2، ص 363، س 35.

ترجمه:

منشأ توهم حجیت شهرت از باب ظن خاص

منشأ این توهم که حجیت شهرت از باب ظن خاص است دو امر است از جمله:

1- یکی از آن دو امر، دلیلی است که از کلام برخی اصولیین ظاهر می شود مبنی بر اینکه: ادله حجیت خبر واحد بر حجت بودن شهرت به مفهوم موافقت دلالت دارد؛ زیرا که ظن حاصل از شهرت، اقوی از ظنی است که از خبر واحد به دست می آید و لذا دلیلی که ظن ضعیف را حجت می کند به طریق اولی ظن قوی را حجت قرار می دهد.

شیخ در تضعیف این دلیل می فرماید: این دلیل، توهم سستی است که برخی در بعضی کتبشان آن را تخیّل نموده اند، که نظیر آن برای شهید ثانی در کتاب مسالک واقع شده است، آنجا که حجیت شیاع ظنی را به اینکه ظن حاصله از این شیاع قوی تر است از ظنی که به واسطه شهادت عدلین به دست می آید، توجیه نموده است (یعنی: وقتی ظن مستند به شهادت عدلین حجت باشد به طریق اولی ظن ناشی از شیاع باید حجت باشد).

وجه ضعف این دلیل این است که: اولویت ظنیه (که دلیل بر حجیت شهرت گرفته اند) ضعیف تر از خود شهرت است. پس چگونه در حجیت شهرت به آن تمسک می شود، با اینکه اولویت ممنوع است (و باید دلیل از مدلول قوی تر باشد).

زیرا ظن و بلکه علم داریم به اینکه، مجرد افاده ظن، مناط و علت حجیت اصل (خبر واحد) نیست (تا گفته شود چون این مناط در شهرت اقوی است پس باید حجت باشد).

و ضعیف تر از این استدلال، نام گذاری این اولویت است در کلام آن مستدل به مفهوم موافقت، و حال آنکه این اسم را اصطلاحا در جایی استعمال می کنند که استفاده حکم فرع از دلیل لفظی که بر حکم اصل دلالت دارد باشد مثل اینکه فرموده: (فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ) که چون دلیل بر حرمت اف بر پدر و مادر است و به مفهوم موافقت و اولویت دلالت بر حرمت زدن آنها دارد.