متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 27

ندارد بر اینکه وی در اجتهاد و استنباطش نیز به صواب رفته و به واقع می رسد.

* مراد از عبارت (کما فی الرّیاض من عدم اعتبار الشهاده ... اذا لم یستند الی الحس ...) چیست؟

از قید اخیر استفاده می شود که شهادتی که عن حسّ باشد در محسوسات به دلیل آیه نبأ حجّت است.

* کلام فوق بر چه مبنایی است؟

مبنی برآن است که آیه نبأ شامل شهادت عادل هم بشود.

* تقریر پاسخ مذکور چگونه است؟

بدین گونه است که، مستفاد از آیه نبأ حجیت قول و خبر عادل است فی الجمله، یعنی: با قطع نظر از اینکه آیا انضمام عادل دیگر در مؤثر بودنش لازم است یا نه؟

* وجه نظر در عبارت (و ان علّله فی الرّیاض بما لا یخلو عن نظر ...) چیست؟

این است که: اصطلاح شهادت بر شهادتی اطلاق می شود که از مشاهده و حضور نیز مجرد است همان طور که گفته می شود: شهادت بر وحدانیت خدا، شهادت بر رسالت رسول الله (صلی الله علیه و آله) و امامت ائمه اطهار (علیه السلام) و ...

* حاصل بیان صاحب ریاض به طور ساده و روشن چه می باشد؟

این است که: ادله حجیت خبر واحد از جمله آیه نبأ بر حجیت خبر دلالت دارند مطلقا.

منتهی؛ از آنجا که شهادت از شهود است و شهود به معنای حضور و مشاهده نمودن است، محسوس بودن در معنای لفظ شهادت اخذ شده و لذا شهادت دادن توسط قرائن کافی نیست. اکثر فقها فتوا داده اند به اینکه در امور حسیّه اگر شهادت مستند به حس نباشد قابل قبول نیست.

* نظر شیخ پیرامون مطالب صاحب ریاض چیست؟

این است که: سرّ فتوای اکثر را همان بیانات خود می داند نه مطالب صاحب ریاض، چرا که شهادت تنها در حسیات به کار نمی رود بلکه در حدسیات و عقلیات هم کاربرد دارد چنان که در پاسخهای قبلی مذکور است.

* حاصل کلام در متن مزبور چیست؟

این است که: آیه نبأ عمومیّت نداشته و بر حجیّت خبر عادل به طور مطلق دلالت نمی کند

یعنی: آیه نبأ تمام اخبار صادره از عادل را حجت نمی کند چه آنهائی که مبتنی بر حسّ بوده و چه اخباری که مبادی آن محسوس است.

و اینکه فقهاء، شهادت حدسیّه و فتوای مجتهد را در حق مجتهد دیگر حجّت ندانسته اند به