- اشاره 1
- مقصد دوم در ظنّ 1
- اجماع منقول 1
- مقام دوم: در وقوع تعبّد به ظنّ 1
- مراد از تقدیم بحث از اجماع منقول بر خبر واحد 4
- اجماع منقول و وجه خروج آن از اصل اوّلی 4
- * برای شناخت بیشتر اجماع منقول چه باید کرد؟ 5
- * اجماع محصّل چگونه اجماعی است؟ 5
- * ذکر چه نکاتی تا اینجای بحث لازم است؟ 5
- * اجماع منقول خود بر چند قسم است؟ 5
- * اجماع منقول چگونه اجماعی است؟ 5
- * موضوع این بحث چیست؟ 5
- * مراد از اجماع منقول به خبر واحد چیست؟ 5
- * مراد از اجماع منقول به خبر متواتر چیست؟ 5
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 5
- * کدام یک از دو قسم اجماع منقول مورد بحث است و چرا؟ 5
- * قائلین به حجیّت اجماع منقول دلیلشان بر تعبدی بودن این حجیّت چیست؟ 6
- * حجیّت اجماع منقول از باب تعبّد است یا از باب ظنّ؟ 6
- * مراد از عبارت (فهو عندهم کخبر الصحیح علی السند) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (هو التعرض للملازمه بین حجیّه الخبر و حجیّته) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (عند کثیر ممّن یقول باعتبار الخبر بالخصوص ...) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (نظرا الی انّه من افراده، فیشمله، ادلته ...) چیست؟ 6
- * مراد شیخ از عبارت (من جمله الظنون الخارجه عن الاصل ...) چیست؟ 6
- * چرا خبر واحد را از ناقلین مخالفین می پذیرید و اجماع منقول را از آنها رد می کنید؟ 7
- * مراد از عبارت (و یدخل الاجماع ما یدخل الخبر من الاقسام ...) چیست؟ 7
- * پس حدیث (اغسل ثوبک من ابوال ما لا یؤکل لحمه، از امام (علیه السلام) چیست؟ 7
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 7
- * مراد از عبارت (یلحقه ما یلحقه من الاحکام ...) چیست؟ 7
- * به نظر شما چه اجماعی بدون تردید حجّت است؟ 7
- * چرا اصل اجماع حجّت است و قابل انکار نیست؟ 7
- * کدامین اجماع از نظر شیعه فاقد حجیّت است؟ 8
- امر اوّل [مستفاد از ادله متقدّمین برای حجیّت خبر واحد] 10
- نظر شیخ پیرامون ملازمه میان اجماع منقول و خبر واحد 10
- اشاره 10
- * پس مراد از عبارت (انّ الادلّه الخاصّه التی اقاموها علی حجیّه خبر ...) چیست؟ 11
- * پس مراد از عبارت (لانّ العمده من تلک الادلّه هو الاتفاق) چیست؟ 11
- * مراد از عبارت (و الذی یقوی فی النظر ...) چیست؟ 11
- * چرا اجماعی که از اتفاق اصحاب بر عمل به خبر واحد حاصل شده شامل اجماع منقول نمی شود؟ 11
- * جناب شیخ چه دلیلی بر مدّعای فوق اقامه می کند؟ 11
- * مراد از عبارت (عن حسّ) در متن مذکور چیست؟ 11
- * مگر اخبار غیر حسّی هم وجود دارد؟ 11
- * پس مراد از عبارت (عدم شمولها الّا للرّوایه المصطلحه ...) چیست؟ 12
- * پس فلسفه حجیّت عبارات به عنوان خبر چیست؟ 12
- * پس مراد از آن عبارت (و لا یعتبر فی ذلک حکایه الفاظ الامام ... الخ ...) چیست؟ 12
- * مراد از عبارت (الّا ان یدّعی انّ المناط فی وجوب ...) چیست؟ 12
- * حاصل مطلب چیست؟ 13
- * تالی فاسدها و لوازم مناط مذکور در صورت اثبات چیست؟ 13
- * جناب شیخ چه پاسخی از استدلال مذکور می دهد؟ 16
- * دلیل شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 16
- * مراد از عبارت (فالعمده فیها ... هی آیه النّبأ ...) چیست؟ 16
- * کیفیت استدلال مستدلین به آیه شریفه را تقریر کنید؟ 16
- * پس فرق این دو به چه خاطر است؟ 17
- * چرا آیه شریفه احتمالات دیگر را نفی نمی کند؟ 17
- * آیا تفاوت مذکور به خاطر احتمال قرینه است؟ 17
- * آیا تفصیل و تفاوت مذکور میان خبر عادل و خبر فاسق به خاطر احتمال خطا است؟ 17
- * ذیل آیه شریفه تعلیلی آورده و آن عبارت است از اینکه: در خبر فاسق تفحّص و تبیّن لازم است به علّت اینکه احتمال ندامت وجود دارد آن هم احتمال عقلایی و قابل اهتمام. حال سؤال این است که این احتمال ندامت آیا از ناحیه احتمال خطا است؟ یا از ناحیه احتمال غفلت است یا از ناحیه احتمال اراده خلاف ظاهر؟ 17
- * آیا تفاوت و تفصیل مذکور به خاطر احتمال غفلت است؟ 17
- * مگر در خبر واحدی که از قول فرد عادلی به دست ما می رسد چند احتمال خلاف وجود دارد؟ 17
- * اصول مذکور در مورد خبرهای حسی جاری می شوند یا حدسی؟ 17
- * با توجّه به دو قرینه مذکور و مطالبی که گذشت مقصود اصلی و مراد نهایی در آیه شریفه نبأ چیست؟ 18
- * شاهد شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 18
- * حاصل این تفصیل و تعلیل چیست؟ 18
- * پس مراد از عبارت (و منه تبیّن عدم دلاله الآیه علی قبول الشّهاده الحدسیه ...) چیست؟ 19
- * چرا نمی توان تقریر فوق را در مورد حدس جاری نمود و گفت: در فاسق به مناط فسقی که در او وجود دارد به حدسش اعتنا نکن چرا که مطابق با واقع نیست ولی در عادل به ملاک صفت عدالت و اجتنابش از فسق، حدسش مطابق با واقع است پس به حدس او عمل کن؟ 19
- * حاصل اشکال این مستشکل چیست؟ 22
- * پاسخ شیخ در قبال اشکال مذکور چیست؟ 22
- * چرا اصل یا اصول مذکور در خبر هر عادلی جاری نمی شود؟ 23
- * پس مراد از عبارت (نعم، لو کان المخبر ممّن یکثر علیه الخطاء و الاشتباه ...) چیست؟ 23
- * گواه شما بر اینکه در قسم دوم از خبرهای حسّی از اصول یاد شده استفاده و تبعیت می شود چیست؟ 23
- * پس مراد از عبارت (و ان کان ربّما یتوهّم الجاهل ثبوت ذلک من الاجماع ...) چیست؟ 24
- * پس مراد از عبارت (الّا انّ المصنف یشهد بانّ اعتبار هذا ...) چیست؟ 24
- * پس مراد از عبارت (و الظاهر انّ ما ذکرنا من عدم دلاله الآیه و امثالها ...) چیست؟ 26
- * چه نتیجه ای از مطالب فوق می گیرید؟ 26
- * وجه اجماع و اتفاق مذکور چیست؟ 26
- * مؤیّد این مقال چیست؟ 26
- * سر مطلب در این عدم تمسّک به آیه نبأ چیست؟ 26
- * مراد از عبارت (و یؤیّد ما ذکرنا انّه لم یستدلّ احد ...) چیست؟ 26
- * تقریر پاسخ مذکور چگونه است؟ 27
- * نظر شیخ پیرامون مطالب صاحب ریاض چیست؟ 27
- * کلام فوق بر چه مبنایی است؟ 27
- * وجه نظر در عبارت (و ان علّله فی الرّیاض بما لا یخلو عن نظر ...) چیست؟ 27
- * حاصل کلام در متن مزبور چیست؟ 27
- * مراد از عبارت (کما فی الرّیاض من عدم اعتبار الشهاده ... اذا لم یستند الی الحس ...) چیست؟ 27
- * حاصل بیان صاحب ریاض به طور ساده و روشن چه می باشد؟ 27
- * راجع به مقدار دلالت آیه نبأ چه وجوهی وجود دارد؟ 28
- * مراد از عبارت (لیس المراد ممّا ذکرنا عدم قابلیّه ...) چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ الّا ...) چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (لا تدلّ) در متن فوق چیست؟ 30
- * مفهوم عبارت فوق چیست؟ 31
- * سرّ مطلب در قبول و عدم قبول خبر عادل و فاسق را مختصرا توضیح دهید؟ 31
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ ...) را منطوقا بیان کنید؟ 31
- * مرادتان از مطلب اخیر چیست؟ 32
- امر دوّم: نقل کلام علما در اجماع 33
- * مراد از عبارت (الذین هم الاصل له و هو الاصل له) چیست؟ 34
- * انگیزه شیخ بر عنوان امر دوّم چیست؟ 34
- * حاصل مرحله دوم در مباحثی که گذشت چه شد؟ 34
- * اجماع در اصطلاح خاصّه (شیعه) به چه معناست؟ 34
- * مراد از عبارت (هو اتّفاق العلماء فی عصر) چیست؟ 34
- * شاهد بر ادّعای فوق چیست؟ 34
- * مراد از عبارت (عصر واحد) به عنوان قسمت دوّم بحث چیست؟ 35
- * معیار (کلّ) رأی تمام علما است یا بعض از علما؟ 35
- * شاهد بر این مدعا چیست؟ 35
- نقل عبارات علما در اجماع و حجیّت آن 36
- * پس مراد از عبارت (و امّا ما اشتهر بینهم، من انّه لا یقدح خروج المعلوم ...) چیست؟ 38
- * مراد از عبارت (و لکن لا یلزم من کونه حجّه تسمیته ...) در متن مزبور چیست؟ 38
- * مراد مشهور اصولیین از عبارت فوق چیست؟ 38
- * مراد از عبارت (کما علم من فرض المحقّق الامام ...) چیست؟ 39
- * پس مراد از عبارت (نعم: ظاهر کلمات جماعه یوهم تسمیته اجماعا ...) چیست؟ 39
- * پاسخ شیخ به سؤال و اشکال مذکور چیست؟ 39
- بیان تسامح در اطلاق لفظ اجماع 41
- * حاصل سخن شیخ در متن مزبور چیست؟ 42
- * مراد از عبارت (یمکن ان یقال: انّهم قد تسامحوا فی اطلاق الاجماع ...) چیست؟ 42
- * چه نسبتی از نسب اربع میان اجماع بودن و حجّت بودن برقرار است؟ 42
- * وجه تسامح در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی از علما چیست؟ 42
- نفی اصطلاح اجماع از اطلاقی دیگر 43
- * مراد از اجماع دخولی چیست؟ 44
- * مراد شیخ از عبارت (و امّا اتّفاق من عدا الامام بحیث ...) در متن مزبور چیست؟ 44
- * در چه صورتی اجماع منقول نه اجماع مصطلح است و نه حجّیّت دارد؟ 44
- * مقدمه بفرمائید اجماع منقول بر چند قسم است؟ 44
- * کدام یک از انواع اجماع، ممکن است هم اجماع باشد، هم حجّت و یا یکی از اجماع و حجّت؟ 44
- * پس مراد ایشان از عبارت (الّا ان ینظّم قول الامام المکشوف عنه باتفاق ...) چیست؟ 44
- * چرا اتفاق من عدا الامام، اجماع مصطلح نمی باشد؟ 44
- مسامحه دیگر در اطلاق لفظ اجماع در تقریر فوق 45
- حاصل دو مسامحه 45
- * آیا اطلاق اجماع در تعریف فوق حقیقی است؟ 46
- * با در نظر گرفتن دو مسامحه مذکور نتیجه بحث چیست؟ 46
- * حاصل مطلب تا بدین جا چیست؟ 46
- * حاصل دومین مسامحه در اطلاق مزبور چگونه است؟ 46
- * مسامحه اوّل در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی علما چه بود؟ 46
- * مراد شیخ در متن مذکور چیست؟ 46
- * شاهد بر این مدّعی چیست؟ 46
- * با وجود اینکه می دانیم اطلاق لفظ اجماع متوقف است بر لحاظ اقوال متفقین و انضمام آنها با رأی امام و قرار دادن مجموع را در برابر لفظ اجماع، و حال آنکه این لحاظ مراعات نشده، پس وجه تعبیر از اتفاق علما (یعنی: دلیل) به لفظ اجماع چیست؟ 46
- * آیا تفاوتی میان تسامح در اجماع دخولی با اجماع در اینجا وجود ندارد؟ 47
- * فلسفه این دو تسامح چیست؟ 47
- * دو مسامحه مذکور را به طور خلاصه روشن کنید؟ 47
- عدم ایراد بر اطلاق اجماع بنا بر هریک از دو مسامحه 49
- دو گواه بر عدم اراده اجماع اصطلاحی در اتفاق من عدا الامام 49
- پاسخ شیخ در مقام اشکال بر کلام مذکور 50
- * پس مراد از قید (من دون قرینه ...) چیست؟ 51
- * نتیجه حاصله از وجود دو گواه مذکور چیست؟ 51
- * مراد از عبارت (و الاطّلاع علی تعریفات الفریقین ... الخ) چیست؟ 51
- * مراد از عبارت (انّ المسامحه من الجهه الاولی ... تا للاخیر فیها) چیست؟ 51
- * حاصل مطلب در متن مذکور چیست؟ 51
- * حال با توجّه به مبنای فوق آیا وظیفه ناقل نصب قرینه است یا خیر؟ 52
- * لزوم قرینه در آوردن اجماع غیر مصطلح نسبت به خود ناقل و مدّعی اجماع است یا نسبت به منقول الیهم (شنوندگان)؟ 52
- * پاسخ شیخ از اشکال اوّل صاحب المعالم چیست؟ 53
- * پاسخ شیخ به اشکال دوم صاحب معالم چیست؟ 53
- * به نظر شیخ چه اشکالی بر این کلام صاحب معالم وارد است؟ 53
- * صاحب «معالم» در رابطه با حجّیّت اجماع و نظر فقها راجع به آن چه فرموده است؟ 53
- اقسام اجماعات منقوله در کتب فقها 55
- حکم الفاظ اجماع 55
- * چرا چنین اجماعاتی، اجماع مصطلح نیستند؟ 56
- * مراد از عبارات (فان اضاف الاجماع الی من عدا الامام ...) چیست؟ 56
- * مراد از ظهور در (اتفاق من عدا الامام) عرفی است یا لغوی؟ 56
- * پس مراد از عبارت (نعم: لو فرض انّ السّبب المنقول ...) چیست؟ 56
- * چنین اجماعاتی مصطلح اند یا غیر مصطلح؟ 56
- * مراد از عبارت (انّ الحاکی للاتّفاق قد ینقل الاجماع ...) چیست؟ 56
- * قرینه مقابله یعنی چه؟ 57
- وجه اضعفیّت اجماع اخیر از دو قسم قبلی 59
- * وجه اضعفیّت در هریک از این تعبیرات چیست؟ 60
- * در مجموع چه راههایی برای دست یابی ناقل به قول معصوم در این مقام وجود دارد؟ 60
- * ضعیف تر از قول و تعبیر اخیر چه تعبیری است؟ 60
- * مراد از عبارت (و ان اطلق الاجماع او اضافه علی وجه ...) چیست؟ 60
- * مراد از عبارت (و اضعف ممّا ذکر نقل عدم الخلاف ...) چیست؟ 60
- * مراد از عبارت (الثانی: قاعده اللطف علی ما ذکره الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * مراد از عبارت (احدها الحس: کما اذا سمع ...) چیست؟ 61
- * آیا کسی از مدعیان اجماع دخولی تاکنون چنین ادعایی نموده است؟ 61
- * مراد از عبارت (و لذا صرّح الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * آیا فرض مذکور در زمان غیبت ممکن است؟ 61
- * مراد از عبارت (و هذا فی غایه القلّه ...) چیست؟ 61
- * تقریر قاعده لطف از لسان متکلمین چگونه است؟ 62
- * مراد از عبارت (و المفروض انّ اجماعات الشیخ کلّها مستنده الی هذه القاعده ...) چیست؟ 62
- * نظر جناب شیخ اعظم پیرامون قاعده لطف (مبنای شیخ طوسی) چیست؟ 62
- * مراد از عبارت (و لا یخفی انّ الاستناد الیه غیر صحیح ...) چیست؟ 62
- ادعای اشتراک در طریق احراز رأی امام (علیه السلام) میان سیّد و شیخ 63
- کلام دیگر از شیخ در کتاب عدّه 64
- * مراد از عبارت (فدعوی مشارکته للسیّد ...) چیست؟ 65
- * مراد از متن (قال فی «العدّه» فی حکم ما ... الخ) چیست؟ 65
- * از مجموعه شواهد منقوله توسط شیخ طوسی به چه امری واقف می شویم؟ 66
- شاهدی دیگر از کلام شیخ طوسی در عدّه 67
- معیار در شناخت فقهایی که براساس قاعده لطف مشی کرده اند 69
- نقل عبارت فخر الدین در ایضاح 69
- شاهدی دیگر بر اعتقاد فخر به قاعده لطف 69
- * مراد فخر المحققین از عبارت (انّ من عاده المجتهد ...) چیست؟ 70
- * به نظر جناب فخر چه فوایدی بر امر مذکور مترتب است؟ 70
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الاستناد الی هذا الوجه ...) چیست؟ 70
- * وجه استظهار در این وجه چیست؟ 70
- * به بیانی جامع تر بفرمائید چه معیاری برای شناخت قائلین به قاعده لطف وجود دارد؟ 70
- * مفهوم عبارت (من عدم الاعتبار بالخلاف لانقراض عصر المخالف) چیست؟ 70
- استدلال محقق ثانی بر عدم قول برای میت 72
- نقل کلام از محقق داماد در این مقام 72
- گفتار شهید اول در ذکری 72
- استشهاد شهید اول به توجیهات بعیده در اثبات قاعده لطف 72
- * حاصل گفتار جناب شهید اوّل پیرامون قاعده لطف در ذکری چیست؟ 73
- * وجه انطباق در عبارت (ظاهر العلماء المنع عن العمل ...) بر قاعده لطف چیست؟ 73
- * حاصل بیان شهید اوّل در ذکری چیست؟ 73
- * لبّ اللباب بیان محقق داماد در این مقام چیست؟ 73
- * استدلال جناب محقق به این مستند بودن چگونه است؟ 73
- راه سوّم در کشف رأی امام برای مدّعی اجماع 75
- * چه اموری ممکن است منشأ حصول حدس باشند؟ 76
- * مراد از طریقه حدس در متن مذکور چیست؟ 76
- * اگر در اینجا سؤال شود خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد حال اثر شرعی قبول این خبر کدام است؟ پاسخ چیست؟ 77
- وجوب التوقف در عمل به اجماع منقول 79
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حسیه غیر ضروریه ارزش ندارد؟ 80
- * چرا به نظر شیخ حدس قطعی عادی دارای ارزش است؟ 80
- * حاصل مطلب در عبارت (اذا عرفت انّ مستند ...) چیست؟ 80
- * حاصل مطلب در عبارت (و ظهر لک ان الاول ...) چیست؟ 80
- * مراد از عبارت (و لا المستند الی الوجه الثانی ...) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (مستند خبر المخبر بالاجماع المتضمن ...) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاول من الحدس) چیست؟ 81
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حدسیه ارزش ندارد؟ 81
- * آیا اجماع منقول در حکم خبر واحد نیست؟ 81
- * جناب شیخ از تنظیم مطالب در متن مذکور چه نتیجه ای می گیرد؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاخیر من الحدس) چیست؟ 81
- * پس چرا اجماع منقول را در عداد ادله و به طور جداگانه آورده اند؟ 81
- اشکال بر جناب شیخ انصاری 82
- * حاصل سؤال و تقریر اشکال مستشکل به مطلب فوق چیست؟ 83
- * تقریر حجیت اجماع از ناحیه کاشف و نقل سبب به نظر مستشکل چگونه است؟ 83
- * حاصل بیان شیخ در متن قبلی چه شد؟ 83
- * اگر به مستشکل گفته شود که خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد، قبول این خبر اثر شرعی اش کدام است، چه می گوید؟ 84
- * حاصل مطلب مستشکل چیست؟ 84
- کلام و اشکال محقق کاظمی در شرح وافیه 85
- * جناب کاظمی چه پاسخی از اعتراض فوق به خودش می دهد؟ 86
- * حاصل اشکال مرحوم کاظمی به مقاله خود چیست؟ 86
- * مراد سائل و یا مستشکل از نقل عبارات مرحوم کاظمی چیست؟ 86
- * نظر مرحوم کاظمی پیرامون حجیت اجماع منقول چیست؟ 86
- دومین اشکال محقق کاظمی به خودش 88
- * عبارت اخرای پاسخ اول چیست؟ 89
- * اولین پاسخ مرحوم کاظمی از اشکال مذکور چیست؟ 89
- * حاصل اشکال دوم از جانب محقق کاظمی به خودش چیست؟ 89
- * دومین پاسخ محقق کاظمی به اشکال دوم چیست؟ 90
- پاسخ کاظمی از ایراد فوق 91
- ایرادی دیگر بر پاسخ دوم 91
- * پس مراد از (انّ التّحقیق فی الجواب عن السؤال الاول هو الوجه الاوّل ...) چیست؟ 92
- * مراد از عبارت (و هذا بخلاف ما یستنهضه المجتهد ...) چیست؟ 92
- * حاصل اشکال سوم چیست؟ 92
- * مراد از عبارت (یکفی الرجوع الی الآثار اذا کانت الآثار مستلزمه ...) چیست؟ 92
- * حاصل سؤال و اشکال بر شیخ تا به اینجا چه شد؟ 93
- * پاسخ محقق کاظمی به اعتراض فوق از جانب خودش چیست؟ 93
- پاسخ شیخ از اشکال 94
- * حاصل پاسخ شیخ از اعتراض مستشکل چیست؟ 95
- محمل های ادعای اجماع 97
- * مراد از عبارت (الحق بذلک ما اذا علم اتفاق الکل ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و لو فرض حصوله للمخبر کان من باب الحدس ...) چیست؟ 98
- * مراد از اینکه حدس مذکور می تواند اماره ظنیه باشد چیست؟ 98
- * حاصل دو پاسخ فوق چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (لانّ اتفاق اهل عصره فضلا ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و یستفید ذلک من اتفاق المعروفین ...) چیست؟ 98
- * حاصل فرموده شیخ در این مبحث چه بوده است؟ 99
- * برداشت شما از مطالب مرحوم محقق در اینجا چیست؟ 99
- * مراد از عبارت (فانّ فی توصیف المدّعی ... الخ) چیست؟ 99
- * حاصل مطلب در عبارت (کیف کان) چیست؟ 99
- * حاصل توجیه دوم توسط شیخ چه بود؟ 100
- * حاصل توجیه اول توسط شیخ چه بود؟ 100
- توجیه سوم 102
- * در تبیین عبارت (ان یستفید اتفاق الکل ... الخ) مثال بزنید؟ 103
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الظاهر ... الخ) چیست؟ 103
- * مراد از اصل در عبارت (علی العمل بالاصل عند عدم الدلیل) چیست؟ 103
- * مراد از مسئله اصولیه نقلیّه یا عقلیّه در عبارت (اتفاقهم علی ...) چیست؟ 103
- * مراد از عبارت (کلّ ذلک مبنیّ علی استنباط ...) چیست؟ 104
- * دلیل شیخ طوسی بر اجماع الفرقه چیست؟ 107
- * نکته قابل توجه در اینجا چیست؟ 107
- * دلیل شیخ طوسی بر نظر فوق چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (فظهر من ذلک ان النسبه ... الخ) چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (و من ذلک: ما عن الشیخ فی الخلاف ...) چیست؟ 107
- * حاصل فرموده سید مرتضی به عنوان نقل یک نمونه چیست؟ 107
- * مشار الیه ذلک در عبارت (فقال الدّلاله علی ذلک) چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (ثمّ بیّن وجه الدّلاله) چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (انّ المطلّقه ثلثا فی مجلس واحد) چیست؟ 109
- * حاصل مطلب در کلام مفید چیست؟ 109
- * مراد از محمل و توجیه سوم در عنوان ترجمه چیست؟ 109
- * کدامین مورد به محمل و توجیه فوق تصریح داشت؟ 109
- * دلیل وقوع یک طلاق در یک مجلس چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (و قد بیّنّا انّ المرّه لا تکون ... الخ) چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (فاوجب السنه ابطال طلاق الثلاث) چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (کلّ ما لم یکن علی امرنا هذا فهو ردّ) چیست؟ 110
- * حاصل مطلب و جمع این نمونه از شیخ مفید چیست؟ 110
- * مگر آیه شریفه الطَّلاقُ مَرَّتانِ دلالت بر لزوم دو طلاق ندارد، پس چرا بر اعتبار و لزوم طلاق سوم در قرآن تأکید می شود؟ 110
- موردی دیگر از موارد محمل سوم 112
- * معنای کلمه (خرّیت) چیست؟ 113
- * چه مطلبی از عبارت (علی المضایقه فی قضاء الفوائت) به دست می آید؟ 113
- * مراد از مضیق چیست؟ 113
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه چیست؟ 113
- * مراد از موسّع چیست؟ 113
- * مراد از عبارت (ابنی بابویه) چه کسانی است؟ 113
- * مراد از اصطلاح (حفظه) در عبارت چیست؟ 113
- * مشار الیه ذلک در عبارت (و من ذلک:) چیست؟ 113
- وجوه سه گانه در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس 116
- * اشتباه ابن ادریس در وجه اول در کجاست؟ 117
- * حاصل مطلب در وجه دوم چیست؟ 117
- * حاصل وجه اوّل در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس چیست؟ 117
- * در چه صورتی می توان نفس ذکر را دلیل بر عمل به آنها قرار داده و فتوای به مضمونشان را به ناقلین آنها نسبت داد؟ 117
- * آیا وجه مذکور در ادعای قطع به چنین اجماعی کافی است؟ 117
- * در چه صورتی در وجه سوم می توان فتوی به اخبار مضایقه را به ذاکرین نسبت داد؟ 117
- * با توجه به پاسخ فوق، مقدمه اول ابن ادریس چگونه رد می شود؟ 118
- * حاصل پاسخ فوق چیست؟ 118
- * اولین اشکال شیخ انصاری بر ابن ادریس در این گونه اجماع چیست؟ 118
- * اولین جهت در حدسی بودن این ادعای اجماع چیست؟ 118
- * اگر ابن ادریس بگوید: الف- راویان این اخبار مورد وثوق اند و این اخبار، اخبار ثقه هستند. صغری ب- فقهاء نیز به خبر ثقه عمل می کنند. کبری پس: باید به این اخبار عمل نمایند. چه پاسخ می دهید؟ 119
- * دومین جهت در حدسی بودن ادعای اجماع توسط ابن ادریس چیست؟ 119
- * دومین اشکال شیخ انصاری به ابن ادریس چیست؟ 119
- * چهارمین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- * سومین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- استظهار شیخ 121
- شاهدی دیگر بر عدم حجیت اجماع ناشی از حدس و اجتهاد 121
- * نظر شیخ پیرامون ادعای ابن ادریس چیست؟ 122
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه از اجماع چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (فکیف یجوز الاعتماد فی مثله علی الا ...) چیست؟ 122
- * مبنای محقق در رد این ادعا چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (و اوضح حالا فی عدم جواز الاعتماد ما ...) چیست؟ 122
- * مراد از (و لم یتفطّن لکون الحکم من حیث العیلوله ...) چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (متخیّلا انّ الحکم معلّق علی الزّوجه ...) چیست؟ 122
- * نظر محقق راجع به این ادعای اجماع ابن ادریس چیست؟ 123
- * چه نسبتی میان عیال بودن و واجب النفقه بودن برقرار است؟ 123
- مقایسه شیخ میان کلام حلّی و محقّق 125
- مقاله محدث مجلسی 126
- تأویل در اجماعات ادعاشده 126
- * بیان محقق در رابطه با اجماع چیست؟ 127
- * مستند ابن ادریس در مدعایش چه بود؟ 127
- * مراد از عبارت (علی لفظ مطلق شامل لبعض افراده) چیست؟ 127
- * مراد از عبارت (انّه اوّل کثیرا من الاجماعات ... الخ) چیست؟ 127
- * چه نسبتی میان اجماع روائی و فتوائی وجود دارد؟ 128
- * حاصل بیان مرحوم مجلسی در اینجا چه بود؟ 128
- تحقیق شیخ 129
- * مراد از عبارت (نعم قد یوجب التدلیس من جهه ...) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (لانّ دعوی الاجماع لیس لاجل ... الخ) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (و التحقیق ... الخ) چیست؟ 130
- * آیا برای جلوگیری از تدلیس نیازی به نصب قرینه در این گونه اجماعات نمی باشد؟ 130
- * مراد از عبارت (امّا من حسن الظنّ بجماعه ... الخ) چیست؟ 130
- * حاصل و نتیجه این اندفاع چیست؟ 131
- حاصل کلام 132
- * مراد شیخ از عبارت (و الحاصل ...) چیست؟ 133
- * مراد از قرائن کثیره چیست؟ 133
- * مراد از عبارت (و علی هذا ینزّل الاجماعات المتخالفه ...) چیست؟ 133
- بیان محقق سبزواری پیرامون اجماعات مذکوره 134
- حاصل بحث 135
- * وجه تعبیر به کلمه خصوصا در عبارت (خصوصا اذا اراد الناقل ...) در این فرض چیست؟ 137
- * حاصل کلام از ابتدای بحث اجماع تا به اینجا چیست؟ 137
- * مراد از عبارت (تقدم الوجهان ...) چیست؟ 137
- * مراد از (ثم) در عبارت (ثم اذا علم عدم ...) چیست؟ 138
- تضعیف کلام سبزواری توسط شیخ 141
- مثال 143
- توضیح مطلب با یک مثال خارجی 145
- * حاصل کلام از عبارت (نعم یبقی هنا شی ء) تا به اینجا چیست؟ 146
- * مراد شیخ از مطلب اخیر چیست؟ 146
- * و لکن قبلا گفته شد که اتفاق المعروفین به تنهایی مستلزم قول امام نیست و برای ما حدس قطعی به رأی امام نمی آورد؟ 147
- * حاصل قانون مذکور چیست؟ 147
- * مراد از امارات و قرائن چیست؟ 147
- * تنظیر شیخ جهت فهم مطالب چیست؟ 148
- * این یقین حاصله وجدانی است یا ظنی؟ 148
- * حاصل مطلب از مطالب مذکور چیست؟ 148
- * حاصل مطلب در عبارت (ثمّ انّ ما ذکرنا ...) چیست؟ 151
- * پس مراد از عبارت (ثمّ انّه لو لم یحصل ...) چیست؟ 151
- نظر شیخ اسد اللّه تستری در فایده اجماع 153
- تشریح المسائل 153
- اشاره 153
- مقام اول: حجت بودن اجماع منقول به اعتبار اول 155
- * مراد از دو کلمه (لفظ) و (السبب) در عبارت (دلاله اللفظ علی السّبب ...) چیست؟ 156
- * مراد تستری از عبارت (و هی محقّقه ظاهرا ... الخ) چیست؟ 156
- * مراد از اعتبار اول در عبارت (حجیّته بالاعتبار الاوّل ...) چیست؟ 156
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال توسط ناقل چگونه است؟ 156
- * مراد از عبارت (و قد یشتبه الحال ... الخ) چیست؟ 156
- * مراد از جهت ثبوت و جهت اثبات در عبارت (و هی مبنیّه من جهتی الثبوت و ...) چیست؟ 156
- * مراد از وجه الاخیر در عبارت (و لا علی الوجه الامر ... الخ) چیست؟ 157
- * قول تستری راجع به وجه اخیر به طور کامل چیست؟ 157
- * کشف صوفیانه چیست؟ 157
- * مراد از عبارت (انّ مبناه و مبنا غیره لیس علی الکشف الذی ...) چیست؟ 157
- * مراد از عبارت (و صرّح جماعه منهم ...) چیست؟ 158
- * مراد از سه کلمه (عبارت) (و المسأله) و (النقله) در عبارت (و اذا لوحظت القرائن ...) چیست؟ 158
- * مراد از عبارت (و هذه المسأله کادت أن تکون اجماعیّا) چیست؟ 158
- * مراد از سائر الاسباب در عبارت (تعیّن سایر الاسباب المقرّره ...) چیست؟ 158
- * مراد از امران در عبارت (فاذا انتفی الامران ...) چیست؟ 158
- مقام دوم: حجت بودن نقل سببی که در مقدمه اول ذکر شده و وجه حجیت آن 160
- * چه زمانی نقل اجماع ظهور در اتفاق الکل را نداشته و امر مشتبه است؟ 161
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال را بیان کنید؟ 161
- * چه زمانی نقل اجماع در اتفاق الکل را دارد؟ 161
- * مراد از عبارت (و قد جرت طریقه السلف و الخلف ... علی قبول الاخبار) چیست؟ 164
- * وجه فساد این وهم چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (مع انّ هذا الوهم فاسد من اصله ...) چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (و روایه ما عدا قول المعصوم ...) چیست؟ 164
- * از نظر تستری دلیل حجیت خبر واحد چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (کالأسئله التی تعرف منها اجوبته ...) چیست؟ 164
- مقدمه سوم و یا نتیجه 165
- * مراد از اصطلاح (حینئذ) در عبارت (فینبغی حینئذ ..) چیست؟ 167
- * مطلب مذکور چه ربطی به ما نحن فیه دارد؟ 167
- * مراد از عبارت (باعتبار ظنیّه اصله) چیست؟ 167
- * آیا مراد از (الثالثه) مقدمه سوم است و یا در حقیقت نتیجه مقدمات قبل است؟ 167
- * مراد از (کالمحصل) در عبارت (و وجهه انّ السّبب المنقول بعد حجّیّته کالمحصّل ...) چیست؟ 167
- * حاصل مطالب فوق چه می شود؟ 167
- * مراد از (و لا ممّا یندر اختصاص معرفته ببعض دون بعض ...) چیست؟ 168
- * مراد از (علی حجّیّته خبر الثقه العدل بقول مطلق ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و لذا بنی علی المسامحه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (من وجوه شتّی بما لم ... الخ) چیست؟ 168
- * مراد از عبارت (من جهه متعلقه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و ما اقتضی کفایه الظن ...) چیست؟ 168
- * مراد از عبارت (و یراعی ایضا وقوع دعوی الاجماع ... الخ) چیست؟ 169
- * علت اولویت مذکور در اجماع اول چیست؟ 169
- * پس مراد از عبارت (بناء علی اعتبار السّبب ...) چیست؟ 169
- * حاصل مطالب تستری چیست؟ 169
- * مراد از عبارت (ثمّ انّه قد نبّه) چیست؟ 169
- * جناب تستری چه پاسخی به این سؤال می دهد؟ 170
- * مقدمه اول یا بحث ثبوتی چگونه شروع می شود؟ 170
- * جناب تستری برای تبیین دو مقام مذکور چه کرده است؟ 170
- * اگر اشکال شود که شاید این اجماعات منقوله مبتنی بر حدس و اجتهاد خود مدعی اجماع باشد و نه براساس تتبع و فتوی چه پاسخ می دهد؟ 170
- * آیا از نظر تستری مطلب به لحاظ قرائن خارجیه تفاوت نمی کند؟ 171
- * مقدمه دوم یا بحث اثباتی چگونه شروع می شود؟ 171
- * اولین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع از زاویه فوق چیست؟ 171
- * پاسخ تستری به سؤال مذکور چیست؟ 171
- * در تبیین مطلب فوق مقدّمه بفرمایید چند نوع روایت داریم؟ 171
- * با توجه به مطالب مقدماتی فوق، سیره مستمره امت مسلمان چگونه می تواند دلیل بر اجماع مذکور باشد؟ 172
- * روایت غیر مصطلحه چگونه روایتی است؟ 172
- * آیا خبر واحد ثقه در این امور ارزشی دارد؟ 173
- * حاصل مطالب مذکور از نظر تستری چیست؟ 173
- * چه ارتباطی میان ما نحن فیه (یعنی: نقل اجماع و اتفاق الکلّ) با موارد مذکوره از سیره وجود دارد؟ 173
- * سومین دلیل تستری بر اعتبار اجماع منقول به لحاظ نقل سبب چیست؟ 174
- * به چه دلیل می گویند: لا غنی لنا عن معرفه هذا الامر؟ و جناب تستری چه پاسخی می دهد؟ 174
- * دومین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع منقول از زاویه مذکوره چیست؟ 174
- * ما نحن فیه (اعتبار اجماع منقول) چه ارتباطی با قانون کلی مذکور دارد؟ 174
- * پس مراد از عبارت (لا طریق الی هذه الامور غیر الظن غالبا) چیست و تستری چه پاسخی می دهد؟ 175
- * حاصل مطلب فوق چیست؟ 175
- * نتیجه و حاصل مطلب مذکور چیست؟ 175
- * در بیان نتیجه فوق تستری چه می گوید؟ 176
- * حاصل مقدمه اول و دوم در شکل منطقی چیست؟ 176
- * آیا هیچ گونه تفاوتی در میان این دو طریق وجود ندارد؟ 176
- * چرا مجتهد حق ندارد به اجمال منقول اکتفا کند؟ 177
- * وضعیت کتبی که اجماع در آنها نقل شده در این مقام چگونه است؟ 177
- * مراد تستری از عبارت (ثم لیلحظ مع ذلک) به طور خلاصه چیست؟ 177
- * قرائن خارجیه مورد نظر کدام اند؟ 177
- * احوالات علماء در امر مذکور چگونه است؟ 177
- * اگر به اجماع منقول تنها نباید اعتماد نمود پس فایده نقل اجماع چیست؟ 178
- * آیا تفاوتی در آن امور خارج از اجماع منقول که باید مورد لحاظ واقع شوند وجود ندارد؟ 178
- * حاصل و نتیجه ملاحظه این امارات چیست؟ 178
- ادامه کلام تستری در کشف القناع 179
- * مراد از عبارت (فعلیه ان یستفرغ وسعه و ...) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (ربما یستغنی المتتبع بما ذکر عن الرجوع ...) چیست؟ 181
- * مراد از (فاذا لوحظ جمیع ما ذکر ... الخ) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (فالمقتضی للرجوع الی النقل هو مظنه وصول الناقل الی و ...) چیست؟ 181
- * مراد از (لاستظهاره عدم مزیه علیه ... الخ) چیست؟ 181
- پایان کلام محقق تستری در کشف القناع 184
- * مراد از عبارت (المتضمن لنقل الاقوال اجمالا ...) چیست؟ 185
- * حاصل و خلاصه بحث محقق تستری در متن اخیر چیست؟ 185
- * مراد از عبارت (و الحکم فیما اذا وجد المنقول ...) چیست؟ 185
- انتقاد شیخ به محقق تستری 187
- * حاصل مطلب در عبارت (و لکنّک خبیر ... الخ) چیست؟ 188
- * در تبیین مطلب فوق مثال بزنید؟ 188
- * برداشت کلی از ذکر دلائل مذکور چیست؟ 189
- اجمال مقال 190
- * حاصل مطلب شیخ انصاری در عبارت (فالانصاف ... الخ) چیست؟ 191
- * آیا به نظر شیخ این امارات همه یکسان هستند؟ 191
- * حاصل مطلب در عبارت (و من ذلک ظهر ... تا آخر متن مذکور) چیست؟ 193
- * چرا چنین برداشتی از سخن ایشان می شود؟ 193
- سخن در خبر متواتر منقول 195
- * نظر شیخ پیرامون سؤال مذکور چیست؟ 196
- * مراد شیخ از عبارت (من جمیع ما ذکرنا ...) چیست؟ 196
- * مورد بحث در این مقام چیست؟ 196
- * پس مراد از (یظهر الکلام فی المتواتر المنقول ... الخ) چیست؟ 196
- * آیا هرکسی این خبر را بپذیرد یقین وجدانی برای او حاصل می شود؟ 197
- * معنای پذیرفتن خبر چیست؟ 197
- * چه تفاوتی میان نقل اجماع و نقل تواتر از نظر ناقل وجود دارد؟ 197
- معنای قبول نقل تواتر 198
- * آثار مترتب بر خبر متواتر چه هستند؟ 199
- * حاصل مطلب در عبارت (لکن لیعلم ...) چیست؟ 199
- * چند نوع اثر در رابطه با باب خبر متواتر وجدانی است؟ 199
- * حجیت نقل تواتر نسبت به این آثار چگونه است؟ 199
- * حاصل مطلب در عبارت (و من هنا یعلم ...) چیست؟ 202
- * مثال فقهی و شرعی مطرح شده در اینجا چگونه است؟ 202
- * چه پاسخی به سؤال مذکور داده می شود؟ 202
- * حاصل مطلب در صورتهای فوق چیست؟ 203
- * جناب شیخ کدامیک از نظرات فوق را رد می کند؟ 203
- اشاره 204
- شهرت فتوائیه 204
- شهرت و حجیّت آن از باب ظنّ خاصّ 205
- * با توجه به معنای لغوی شهرت آیا ممکن است در حکم مسأله ای دو طرف نقیض آن مشهوری باشند؟ 206
- * مراد از شهرت روائی چیست؟ 206
- * کدام یک از مباحث شهرت در اینجا مورد بحث است؟ 206
- * مراد از شهرت فتوائی چیست؟ 206
- * عنوان بحث در این بخش چیست؟ 206
- * چه تفاوتی میان شهرت فتوائی و اجماع وجود دارد؟ 206
- * مراد از شهرت عملی چیست؟ 206
- * معنای لغوی شهرت چیست؟ 206
- * شهرت به طور کلی دارای چه تقسیماتی است؟ 206
- * تقسیم اول شهرت دارای چند قسم است؟ 206
- * چرا شیخ فرموده (من حیث الحجیّه فی الجمله ...)؟ 207
- * مراد از شهرت محصله چیست؟ 207
- * بلا شک فتوی مشهور برای ما گمان آور است بفرمائید گمان بر چند قسم است؟ 207
- * چرا مطرح کردید که عنوان بحث در اینجا شهرت فتوائی است؟ 207
- * کلام در حجیت شهرت از باب ظن خاص است و یا ظن مطلق؟ 207
- * کدام یک از شهرت محصله و منقول در اینجا مورد بحث است؟ 207
- * مراد از شهرت منقوله چیست؟ 207
- * پس مراد از عبارت (و الّا فالقول بحجّیتها من حیث افاده المظنه بناء علی دلیل الانسداد) چیست؟ 207
- * دومین تقسیم شهرت دارای چه اقسامی است؟ 207
- منشأ توهم حجیت شهرت از باب ظن خاص 209
- * حاصل جوابی که شیخ از این استدلال می دهد چیست؟ 210
- * وجوه ضعف و اشکالات وارده بر این استدلال از نظر شیخ چیست؟ 210
- * پس مراد از عبارت (وقع نظیره من الشهید ...) چیست؟ 210
- * حاصل اولین استدلال گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه چیست؟ 210
- * با توجه به مطالبی که گذشت آیا شهرت فتوائیه از باب ظن خاص حجیت دارد یا نه؟ 210
- * مراد از قیاس مساوات چیست؟ 211
- * مراد از قیاسی که اولویت قطعیه دارد چیست؟ 211
- * قیاس اولویت چگونه قیاسی است؟ 211
- * مقدمه بفرمائید غرض از قیاس چیست؟ 211
- * مراد از قیاسی که اولویت ظنیه دارد چیست؟ 211
- * قیاس اولویت خود بر چند قسم است؟ 211
- * قیاس بر چند قسم است؟ 211
- * حاصل مطلب شیخ در این اشکال چیست؟ 212
- * حال بفرمائید ما نحن فیه مربوط به کدام یک از این دو نوع اولویت است؟ 212
- * دومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 212
- * چرا اولویت ظنیه از شهرت فتوائیه ضعیف تر است؟ 212
- * نظر شیخ پیرامون این مناط و اولویت آن چیست؟ 212
- * چرا شیخ قبول ندارد که افاده ظن مناط حجیت خبر واحد باشد؟ 212
- * عبارت اخرای مطلب فوق چیست؟ 213
- * سومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 213
- * دومین دلیل گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه از باب ظن خاص چیست؟ 213
- دلایل دیگر گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه 214
- وجه استدلال 215
- مؤیدی بر اراده شهرت از لفظ اجماع 215
- * محل شاهد در مرفوعه زراره چیست؟ 216
- * مراد از عبارت (بناء علی انّ المراد بالموصول ... الخ) چیست؟ 216
- * کیفیت استدلال به مقبوله مزبور چگونه است؟ 217
- اشکالات شیخ به استدلال گروه اول به این دو روایت 219
- حاصل کلام 219
- اشکال به استدلال از روایت مرفوعه 219
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * مراد از عبارت (و لکن فی الاستدلال بالرّوایتین ... الخ) چیست؟ 220
- * دومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * اولین شاهد مثال بر عدم عمومیت و اطلاق روایت مذکور چیست؟ 220
- * دومین شاهد مثال شیخ بر عدم چنین عمومیتی در مرفوعه چیست؟ 220
- * سومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- * حاصل مطلب چیست؟ 221
- * چهارمین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- اشکال بر استدلال به مقبوله ابن حنظله 223
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مقبوله چیست؟ 224
- * مقدمه بفرمائید (ال) در عبارت (المجمع علیه لا ریب فیه) تعریف است و یا موصول؟ 224
- * استدلال به مرفوعه و مقبوله هریک بر اساس کدام یک از دو احتمال فوق است؟ 224
- * اگر (ال) در مقبوله به معنای موصول باشد شیخ چه اشکالی بر استدلال بر مقبوله وارد می کند؟ 224
- * سومین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * چهارمین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * دومین اشکال شیخ بر این استدلال چیست؟ 224
- * اگر مراد شهرت مصطلح باشد باز هم این تثلیث معنا دارد؟ 225
- * مراد از تقسیم امور و استشهاد امام به تثلیث پیامبر چیست؟ 225
- * مراد از عبارت (و مما یضحک الثکلی ...) چیست؟ 225
- * مراد از عبارت (فتدبّر) در پایان متن چیست؟ 226
- * نظر شیخ پیرامون توجیه مذکور چیست؟ 226
- * چرا شیخ فرمود: (و الا فلا معنی للاستشهاد ... الخ)؟ 226
متن: فان قلت: فعلی هذا إذا أخبر الفاسق بخبر یعلم بعدم تعمّده للکذب فیه تقبل شهادته فیه، لأنّ احتمال تعمّده للکذب منتف بالفرض، و احتمال غفلته و خطائه منفیّ بالأصل المجمع علیه، مع أنّ شهادته مردوده إجماعا. قلت: لیس المراد ممّا ذکرنا عدم قابلیّه العداله و الفسق لإناطه الحکم بهما وجودا و عدما تعبّدا، کما فی الشهاده و الفتوی و نحوهما. بل المراد أنّ الآیه المذکوره لا تدلّ إلّا علی مانعیّه الفسق من حیث قیام احتمال تعمّد الکذب معه، فیکون مفهومها عدم المانع فی العادل من هذه الجهه، فلا یدلّ علی وجوب قبول خبر العادل إذا لم یمکن نفی خطائه بأصاله عدم الخطأ المختصّه بالأخبار الحسیّه. فالآیه لا تدلّ أیضا علی اشتراط العداله و مانعیّه الفسق فی صوره العلم بعدم تعمّد الکذب، بل لا بدّ من دلیل آخر، فتامّل.
ترجمه:
اشکال
بنابراین (تقریری که از استدلال بر حجیّت خبر عادل به آیه نبأ به عمل آمد) اگر فاسق خبری آورد که عدم تعمّد فاسق به دروغ در آن معلوم است، شهادتش در چنین خبری (که می دانیم دروغ عمدی در آن وجود ندارد) مقبول واقع می شود، زیرا احتمال تعمّد کذب به حسب فرض منتفی است، و احتمال غفلت و اشتباهش نیز با اصلی که اجماع برآن اقامه شده نفی می شود مثل همان تقریری که در خبر عادل آمد، با اینکه شهادت فاسق به اجماع علما مردود است.
پاسخ شیخ
مراد از تقریری که در معنای آیه نمودیم، عدم قابلیّت عدالت و فسق، وجودا و عدما و تعبدا برای مناط حکم نیست (تا چنین اشکال و سؤالی مطرح شود) چنانچه در شهادت و فتوی و نظائر این دو (فسق و عدالت) دخالت تعبّدی دارند (زیرا وجود عدالت در شاهد و مفتی، تعبّدا لازم است و در صورت تحققش، خبر چنین شاهد و مفتیّی حجّت بوده و به فرض فقدان، کلام او فاقد اعتبار است).
بلکه مراد این است که: این آیه شریفه دلالت نمی کند مگر بر مانعیّت فسق (در پذیرش خبر عادل) از جهت اینکه احتمال تعمّد کذب در او وجود دارد، پس مفهوم آن آیه، عدم المانع است در عادل از این جهت، پس آیه بر وجوب قبول خبر عادل دلالت نمی کند اگر نفی و سلب احتمال خطا و اشتباه آن با اصل یعنی اصاله عدم الخطاء که به اخبار حسیّه اختصاص دارد، نباشد.
در نتیجه: آیه دلالت بر اشتراط عدالت و مانعیّت فسق در خبری که از فاسق صادر می شود و علم به عدم تعمّد وی در کذبش نداریم، ندارد، همان طوری که بر حجیّت خبر حدسی عادل ندارد، بلکه برای دست یابی بر این امر باید به دلیل دیگری رجوع شود.