متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 57

به حسب عادت برای هرکسی به رأی معصوم (یعنی: حکم واقعی) و یا یک دلیل معتبر (یعنی: یک حکم ظاهری) قطع و یقین ایجاد می کند، فی المثل وقتی که ناقل می گوید:

اجمع العلماء فی جمیع الاعصار و الامصار علی کذا ... به گونه ای باشد که:

اگر ما هم این اتفاق را می دیدیم، حدس قطعی به رأی امام می زدیم و یا یقین می کردیم که دلیل معتبری در کار بوده که تمام علما در هر عصری چنین نظری داده اند و از سبب به مسبّب و یا از ملزوم به لازم (رأی امام) می رسیدیم.

و لکن باید گفت: ناقل اجماع هرگز چنین اجماعی را نقل نمی کند که در آینده این مدعا اثبات خواهد شد.

ب: و گاهی مدعی اجماع می گوید: هذا اجماعی. که اجماع را به قول مطلق آورده و ظهور در اجماع مصطلح دارد، لکن قبل و یا بعد از چنین ادعایی قرینه مقابله را می آورد که جلوی آن ظهور را می گیرد.

* قرینه مقابله یعنی چه؟

یعنی: اینکه ادعای اجماع را در مقابل خلاف قرار می دهد، یا فی المثل می گوید: علما در فلان مسئله اجماع دارند، لکن در فلان مسئله اختلاف کرده اند که این کلام اخیر صلاحیت قرینیت دارد و ادعای قبلی دو احتمال را متصور می کند:

1- اینکه چه بسا همه علما نظر داده و اجماع مصطلح مراد باشد در نتیجه ارزشمند است.

2- اینکه چه بسا مراد عدم وجود مخالف باشد و لو برخی سکوت کرده باشند آن هم از روی قرینه بعدی پس فاقد ارزش است.

حال: اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال. در نتیجه این قسم از نقل اجماعات نیز فاقد ارزش بوده و حجیت ندارند.

و گاهی مدعی اجماع می گوید: لا خلاف فی کذا که ضعیف ترین نوع اجماع است و در متن بعدی بررسی می شود.