- اشاره 1
- مقصد دوم در ظنّ 1
- مقام دوم: در وقوع تعبّد به ظنّ 1
- اجماع منقول 1
- مراد از تقدیم بحث از اجماع منقول بر خبر واحد 4
- اجماع منقول و وجه خروج آن از اصل اوّلی 4
- * مراد از اجماع منقول به خبر واحد چیست؟ 5
- * اجماع منقول خود بر چند قسم است؟ 5
- * اجماع منقول چگونه اجماعی است؟ 5
- * ذکر چه نکاتی تا اینجای بحث لازم است؟ 5
- * موضوع این بحث چیست؟ 5
- * برای شناخت بیشتر اجماع منقول چه باید کرد؟ 5
- * اجماع محصّل چگونه اجماعی است؟ 5
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 5
- * کدام یک از دو قسم اجماع منقول مورد بحث است و چرا؟ 5
- * مراد از اجماع منقول به خبر متواتر چیست؟ 5
- * قائلین به حجیّت اجماع منقول دلیلشان بر تعبدی بودن این حجیّت چیست؟ 6
- * حجیّت اجماع منقول از باب تعبّد است یا از باب ظنّ؟ 6
- * مراد از عبارت (فهو عندهم کخبر الصحیح علی السند) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (هو التعرض للملازمه بین حجیّه الخبر و حجیّته) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (عند کثیر ممّن یقول باعتبار الخبر بالخصوص ...) چیست؟ 6
- * مراد از عبارت (نظرا الی انّه من افراده، فیشمله، ادلته ...) چیست؟ 6
- * مراد شیخ از عبارت (من جمله الظنون الخارجه عن الاصل ...) چیست؟ 6
- * چرا خبر واحد را از ناقلین مخالفین می پذیرید و اجماع منقول را از آنها رد می کنید؟ 7
- * مراد از عبارت (و یدخل الاجماع ما یدخل الخبر من الاقسام ...) چیست؟ 7
- * مراد از عبارت (یلحقه ما یلحقه من الاحکام ...) چیست؟ 7
- * پس حدیث (اغسل ثوبک من ابوال ما لا یؤکل لحمه، از امام (علیه السلام) چیست؟ 7
- * اقسام اجماع را بنویسید؟ 7
- * به نظر شما چه اجماعی بدون تردید حجّت است؟ 7
- * چرا اصل اجماع حجّت است و قابل انکار نیست؟ 7
- * کدامین اجماع از نظر شیعه فاقد حجیّت است؟ 8
- اشاره 10
- نظر شیخ پیرامون ملازمه میان اجماع منقول و خبر واحد 10
- امر اوّل [مستفاد از ادله متقدّمین برای حجیّت خبر واحد] 10
- * مراد از عبارت (عن حسّ) در متن مذکور چیست؟ 11
- * جناب شیخ چه دلیلی بر مدّعای فوق اقامه می کند؟ 11
- * پس مراد از عبارت (انّ الادلّه الخاصّه التی اقاموها علی حجیّه خبر ...) چیست؟ 11
- * پس مراد از عبارت (لانّ العمده من تلک الادلّه هو الاتفاق) چیست؟ 11
- * مگر اخبار غیر حسّی هم وجود دارد؟ 11
- * مراد از عبارت (و الذی یقوی فی النظر ...) چیست؟ 11
- * چرا اجماعی که از اتفاق اصحاب بر عمل به خبر واحد حاصل شده شامل اجماع منقول نمی شود؟ 11
- * پس مراد از عبارت (عدم شمولها الّا للرّوایه المصطلحه ...) چیست؟ 12
- * پس فلسفه حجیّت عبارات به عنوان خبر چیست؟ 12
- * پس مراد از آن عبارت (و لا یعتبر فی ذلک حکایه الفاظ الامام ... الخ ...) چیست؟ 12
- * مراد از عبارت (الّا ان یدّعی انّ المناط فی وجوب ...) چیست؟ 12
- * حاصل مطلب چیست؟ 13
- * تالی فاسدها و لوازم مناط مذکور در صورت اثبات چیست؟ 13
- * جناب شیخ چه پاسخی از استدلال مذکور می دهد؟ 16
- * دلیل شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 16
- * مراد از عبارت (فالعمده فیها ... هی آیه النّبأ ...) چیست؟ 16
- * کیفیت استدلال مستدلین به آیه شریفه را تقریر کنید؟ 16
- * پس فرق این دو به چه خاطر است؟ 17
- * آیا تفاوت مذکور به خاطر احتمال قرینه است؟ 17
- * چرا آیه شریفه احتمالات دیگر را نفی نمی کند؟ 17
- * آیا تفصیل و تفاوت مذکور میان خبر عادل و خبر فاسق به خاطر احتمال خطا است؟ 17
- * ذیل آیه شریفه تعلیلی آورده و آن عبارت است از اینکه: در خبر فاسق تفحّص و تبیّن لازم است به علّت اینکه احتمال ندامت وجود دارد آن هم احتمال عقلایی و قابل اهتمام. حال سؤال این است که این احتمال ندامت آیا از ناحیه احتمال خطا است؟ یا از ناحیه احتمال غفلت است یا از ناحیه احتمال اراده خلاف ظاهر؟ 17
- * مگر در خبر واحدی که از قول فرد عادلی به دست ما می رسد چند احتمال خلاف وجود دارد؟ 17
- * آیا تفاوت و تفصیل مذکور به خاطر احتمال غفلت است؟ 17
- * اصول مذکور در مورد خبرهای حسی جاری می شوند یا حدسی؟ 17
- * با توجّه به دو قرینه مذکور و مطالبی که گذشت مقصود اصلی و مراد نهایی در آیه شریفه نبأ چیست؟ 18
- * شاهد شیخ بر مدّعای فوق چیست؟ 18
- * حاصل این تفصیل و تعلیل چیست؟ 18
- * پس مراد از عبارت (و منه تبیّن عدم دلاله الآیه علی قبول الشّهاده الحدسیه ...) چیست؟ 19
- * چرا نمی توان تقریر فوق را در مورد حدس جاری نمود و گفت: در فاسق به مناط فسقی که در او وجود دارد به حدسش اعتنا نکن چرا که مطابق با واقع نیست ولی در عادل به ملاک صفت عدالت و اجتنابش از فسق، حدسش مطابق با واقع است پس به حدس او عمل کن؟ 19
- * پاسخ شیخ در قبال اشکال مذکور چیست؟ 22
- * حاصل اشکال این مستشکل چیست؟ 22
- * پس مراد از عبارت (نعم، لو کان المخبر ممّن یکثر علیه الخطاء و الاشتباه ...) چیست؟ 23
- * چرا اصل یا اصول مذکور در خبر هر عادلی جاری نمی شود؟ 23
- * گواه شما بر اینکه در قسم دوم از خبرهای حسّی از اصول یاد شده استفاده و تبعیت می شود چیست؟ 23
- * پس مراد از عبارت (الّا انّ المصنف یشهد بانّ اعتبار هذا ...) چیست؟ 24
- * پس مراد از عبارت (و ان کان ربّما یتوهّم الجاهل ثبوت ذلک من الاجماع ...) چیست؟ 24
- * چه نتیجه ای از مطالب فوق می گیرید؟ 26
- * مؤیّد این مقال چیست؟ 26
- * سر مطلب در این عدم تمسّک به آیه نبأ چیست؟ 26
- * وجه اجماع و اتفاق مذکور چیست؟ 26
- * پس مراد از عبارت (و الظاهر انّ ما ذکرنا من عدم دلاله الآیه و امثالها ...) چیست؟ 26
- * مراد از عبارت (و یؤیّد ما ذکرنا انّه لم یستدلّ احد ...) چیست؟ 26
- * تقریر پاسخ مذکور چگونه است؟ 27
- * نظر شیخ پیرامون مطالب صاحب ریاض چیست؟ 27
- * مراد از عبارت (کما فی الرّیاض من عدم اعتبار الشهاده ... اذا لم یستند الی الحس ...) چیست؟ 27
- * حاصل بیان صاحب ریاض به طور ساده و روشن چه می باشد؟ 27
- * حاصل کلام در متن مزبور چیست؟ 27
- * وجه نظر در عبارت (و ان علّله فی الرّیاض بما لا یخلو عن نظر ...) چیست؟ 27
- * کلام فوق بر چه مبنایی است؟ 27
- * راجع به مقدار دلالت آیه نبأ چه وجوهی وجود دارد؟ 28
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ الّا ...) چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (لا تدلّ) در متن فوق چیست؟ 30
- * مراد از عبارت (لیس المراد ممّا ذکرنا عدم قابلیّه ...) چیست؟ 30
- * مفهوم عبارت فوق چیست؟ 31
- * سرّ مطلب در قبول و عدم قبول خبر عادل و فاسق را مختصرا توضیح دهید؟ 31
- * مراد از عبارت (بل المراد انّ الآیه المذکوره لا تدلّ ...) را منطوقا بیان کنید؟ 31
- * مرادتان از مطلب اخیر چیست؟ 32
- امر دوّم: نقل کلام علما در اجماع 33
- * مراد از عبارت (الذین هم الاصل له و هو الاصل له) چیست؟ 34
- * انگیزه شیخ بر عنوان امر دوّم چیست؟ 34
- * حاصل مرحله دوم در مباحثی که گذشت چه شد؟ 34
- * شاهد بر ادّعای فوق چیست؟ 34
- * مراد از عبارت (هو اتّفاق العلماء فی عصر) چیست؟ 34
- * اجماع در اصطلاح خاصّه (شیعه) به چه معناست؟ 34
- * معیار (کلّ) رأی تمام علما است یا بعض از علما؟ 35
- * مراد از عبارت (عصر واحد) به عنوان قسمت دوّم بحث چیست؟ 35
- * شاهد بر این مدعا چیست؟ 35
- نقل عبارات علما در اجماع و حجیّت آن 36
- * مراد از عبارت (و لکن لا یلزم من کونه حجّه تسمیته ...) در متن مزبور چیست؟ 38
- * پس مراد از عبارت (و امّا ما اشتهر بینهم، من انّه لا یقدح خروج المعلوم ...) چیست؟ 38
- * مراد مشهور اصولیین از عبارت فوق چیست؟ 38
- * مراد از عبارت (کما علم من فرض المحقّق الامام ...) چیست؟ 39
- * پاسخ شیخ به سؤال و اشکال مذکور چیست؟ 39
- * پس مراد از عبارت (نعم: ظاهر کلمات جماعه یوهم تسمیته اجماعا ...) چیست؟ 39
- بیان تسامح در اطلاق لفظ اجماع 41
- * حاصل سخن شیخ در متن مزبور چیست؟ 42
- * چه نسبتی از نسب اربع میان اجماع بودن و حجّت بودن برقرار است؟ 42
- * وجه تسامح در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی از علما چیست؟ 42
- * مراد از عبارت (یمکن ان یقال: انّهم قد تسامحوا فی اطلاق الاجماع ...) چیست؟ 42
- نفی اصطلاح اجماع از اطلاقی دیگر 43
- * پس مراد ایشان از عبارت (الّا ان ینظّم قول الامام المکشوف عنه باتفاق ...) چیست؟ 44
- * مراد از اجماع دخولی چیست؟ 44
- * چرا اتفاق من عدا الامام، اجماع مصطلح نمی باشد؟ 44
- * کدام یک از انواع اجماع، ممکن است هم اجماع باشد، هم حجّت و یا یکی از اجماع و حجّت؟ 44
- * مراد شیخ از عبارت (و امّا اتّفاق من عدا الامام بحیث ...) در متن مزبور چیست؟ 44
- * در چه صورتی اجماع منقول نه اجماع مصطلح است و نه حجّیّت دارد؟ 44
- * مقدمه بفرمائید اجماع منقول بر چند قسم است؟ 44
- حاصل دو مسامحه 45
- مسامحه دیگر در اطلاق لفظ اجماع در تقریر فوق 45
- * با در نظر گرفتن دو مسامحه مذکور نتیجه بحث چیست؟ 46
- * آیا اطلاق اجماع در تعریف فوق حقیقی است؟ 46
- * حاصل مطلب تا بدین جا چیست؟ 46
- * حاصل دومین مسامحه در اطلاق مزبور چگونه است؟ 46
- * مسامحه اوّل در اطلاق لفظ اجماع بر اتفاق برخی علما چه بود؟ 46
- * شاهد بر این مدّعی چیست؟ 46
- * با وجود اینکه می دانیم اطلاق لفظ اجماع متوقف است بر لحاظ اقوال متفقین و انضمام آنها با رأی امام و قرار دادن مجموع را در برابر لفظ اجماع، و حال آنکه این لحاظ مراعات نشده، پس وجه تعبیر از اتفاق علما (یعنی: دلیل) به لفظ اجماع چیست؟ 46
- * مراد شیخ در متن مذکور چیست؟ 46
- * دو مسامحه مذکور را به طور خلاصه روشن کنید؟ 47
- * آیا تفاوتی میان تسامح در اجماع دخولی با اجماع در اینجا وجود ندارد؟ 47
- * فلسفه این دو تسامح چیست؟ 47
- عدم ایراد بر اطلاق اجماع بنا بر هریک از دو مسامحه 49
- دو گواه بر عدم اراده اجماع اصطلاحی در اتفاق من عدا الامام 49
- پاسخ شیخ در مقام اشکال بر کلام مذکور 50
- * پس مراد از قید (من دون قرینه ...) چیست؟ 51
- * نتیجه حاصله از وجود دو گواه مذکور چیست؟ 51
- * مراد از عبارت (و الاطّلاع علی تعریفات الفریقین ... الخ) چیست؟ 51
- * مراد از عبارت (انّ المسامحه من الجهه الاولی ... تا للاخیر فیها) چیست؟ 51
- * حاصل مطلب در متن مذکور چیست؟ 51
- * لزوم قرینه در آوردن اجماع غیر مصطلح نسبت به خود ناقل و مدّعی اجماع است یا نسبت به منقول الیهم (شنوندگان)؟ 52
- * حال با توجّه به مبنای فوق آیا وظیفه ناقل نصب قرینه است یا خیر؟ 52
- * پاسخ شیخ از اشکال اوّل صاحب المعالم چیست؟ 53
- * به نظر شیخ چه اشکالی بر این کلام صاحب معالم وارد است؟ 53
- * صاحب «معالم» در رابطه با حجّیّت اجماع و نظر فقها راجع به آن چه فرموده است؟ 53
- * پاسخ شیخ به اشکال دوم صاحب معالم چیست؟ 53
- حکم الفاظ اجماع 55
- اقسام اجماعات منقوله در کتب فقها 55
- * چرا چنین اجماعاتی، اجماع مصطلح نیستند؟ 56
- * مراد از ظهور در (اتفاق من عدا الامام) عرفی است یا لغوی؟ 56
- * مراد از عبارات (فان اضاف الاجماع الی من عدا الامام ...) چیست؟ 56
- * پس مراد از عبارت (نعم: لو فرض انّ السّبب المنقول ...) چیست؟ 56
- * مراد از عبارت (انّ الحاکی للاتّفاق قد ینقل الاجماع ...) چیست؟ 56
- * چنین اجماعاتی مصطلح اند یا غیر مصطلح؟ 56
- * قرینه مقابله یعنی چه؟ 57
- وجه اضعفیّت اجماع اخیر از دو قسم قبلی 59
- * وجه اضعفیّت در هریک از این تعبیرات چیست؟ 60
- * مراد از عبارت (و اضعف ممّا ذکر نقل عدم الخلاف ...) چیست؟ 60
- * ضعیف تر از قول و تعبیر اخیر چه تعبیری است؟ 60
- * مراد از عبارت (و ان اطلق الاجماع او اضافه علی وجه ...) چیست؟ 60
- * در مجموع چه راههایی برای دست یابی ناقل به قول معصوم در این مقام وجود دارد؟ 60
- * آیا فرض مذکور در زمان غیبت ممکن است؟ 61
- * آیا کسی از مدعیان اجماع دخولی تاکنون چنین ادعایی نموده است؟ 61
- * مراد از عبارت (الثانی: قاعده اللطف علی ما ذکره الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * مراد از عبارت (و لذا صرّح الشیخ فی العدّه ...) چیست؟ 61
- * مراد از عبارت (احدها الحس: کما اذا سمع ...) چیست؟ 61
- * مراد از عبارت (و هذا فی غایه القلّه ...) چیست؟ 61
- * تقریر قاعده لطف از لسان متکلمین چگونه است؟ 62
- * مراد از عبارت (و لا یخفی انّ الاستناد الیه غیر صحیح ...) چیست؟ 62
- * مراد از عبارت (و المفروض انّ اجماعات الشیخ کلّها مستنده الی هذه القاعده ...) چیست؟ 62
- * نظر جناب شیخ اعظم پیرامون قاعده لطف (مبنای شیخ طوسی) چیست؟ 62
- ادعای اشتراک در طریق احراز رأی امام (علیه السلام) میان سیّد و شیخ 63
- کلام دیگر از شیخ در کتاب عدّه 64
- * مراد از عبارت (فدعوی مشارکته للسیّد ...) چیست؟ 65
- * مراد از متن (قال فی «العدّه» فی حکم ما ... الخ) چیست؟ 65
- * از مجموعه شواهد منقوله توسط شیخ طوسی به چه امری واقف می شویم؟ 66
- شاهدی دیگر از کلام شیخ طوسی در عدّه 67
- معیار در شناخت فقهایی که براساس قاعده لطف مشی کرده اند 69
- نقل عبارت فخر الدین در ایضاح 69
- شاهدی دیگر بر اعتقاد فخر به قاعده لطف 69
- * مراد فخر المحققین از عبارت (انّ من عاده المجتهد ...) چیست؟ 70
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الاستناد الی هذا الوجه ...) چیست؟ 70
- * وجه استظهار در این وجه چیست؟ 70
- * به بیانی جامع تر بفرمائید چه معیاری برای شناخت قائلین به قاعده لطف وجود دارد؟ 70
- * به نظر جناب فخر چه فوایدی بر امر مذکور مترتب است؟ 70
- * مفهوم عبارت (من عدم الاعتبار بالخلاف لانقراض عصر المخالف) چیست؟ 70
- استدلال محقق ثانی بر عدم قول برای میت 72
- نقل کلام از محقق داماد در این مقام 72
- گفتار شهید اول در ذکری 72
- استشهاد شهید اول به توجیهات بعیده در اثبات قاعده لطف 72
- * وجه انطباق در عبارت (ظاهر العلماء المنع عن العمل ...) بر قاعده لطف چیست؟ 73
- * حاصل گفتار جناب شهید اوّل پیرامون قاعده لطف در ذکری چیست؟ 73
- * لبّ اللباب بیان محقق داماد در این مقام چیست؟ 73
- * حاصل بیان شهید اوّل در ذکری چیست؟ 73
- * استدلال جناب محقق به این مستند بودن چگونه است؟ 73
- راه سوّم در کشف رأی امام برای مدّعی اجماع 75
- * چه اموری ممکن است منشأ حصول حدس باشند؟ 76
- * مراد از طریقه حدس در متن مذکور چیست؟ 76
- * اگر در اینجا سؤال شود خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد حال اثر شرعی قبول این خبر کدام است؟ پاسخ چیست؟ 77
- وجوب التوقف در عمل به اجماع منقول 79
- * چرا به نظر شیخ حدس قطعی عادی دارای ارزش است؟ 80
- * حاصل مطلب در عبارت (اذا عرفت انّ مستند ...) چیست؟ 80
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حسیه غیر ضروریه ارزش ندارد؟ 80
- * حاصل مطلب در عبارت (و ظهر لک ان الاول ...) چیست؟ 80
- * مراد از عبارت (مستند خبر المخبر بالاجماع المتضمن ...) چیست؟ 81
- * چرا حدس قطعی اتفاقی مبتنی بر مبادی حدسیه ارزش ندارد؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاول من الحدس) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (و لا المستند الی الوجه الثانی ...) چیست؟ 81
- * مراد از عبارت (الی القسم الاخیر من الحدس) چیست؟ 81
- * جناب شیخ از تنظیم مطالب در متن مذکور چه نتیجه ای می گیرد؟ 81
- * آیا اجماع منقول در حکم خبر واحد نیست؟ 81
- * پس چرا اجماع منقول را در عداد ادله و به طور جداگانه آورده اند؟ 81
- اشکال بر جناب شیخ انصاری 82
- * حاصل سؤال و تقریر اشکال مستشکل به مطلب فوق چیست؟ 83
- * تقریر حجیت اجماع از ناحیه کاشف و نقل سبب به نظر مستشکل چگونه است؟ 83
- * حاصل بیان شیخ در متن قبلی چه شد؟ 83
- * اگر به مستشکل گفته شود که خبر عادل باید دارای اثر شرعی باشد، قبول این خبر اثر شرعی اش کدام است، چه می گوید؟ 84
- * حاصل مطلب مستشکل چیست؟ 84
- کلام و اشکال محقق کاظمی در شرح وافیه 85
- * نظر مرحوم کاظمی پیرامون حجیت اجماع منقول چیست؟ 86
- * حاصل اشکال مرحوم کاظمی به مقاله خود چیست؟ 86
- * جناب کاظمی چه پاسخی از اعتراض فوق به خودش می دهد؟ 86
- * مراد سائل و یا مستشکل از نقل عبارات مرحوم کاظمی چیست؟ 86
- دومین اشکال محقق کاظمی به خودش 88
- * اولین پاسخ مرحوم کاظمی از اشکال مذکور چیست؟ 89
- * عبارت اخرای پاسخ اول چیست؟ 89
- * حاصل اشکال دوم از جانب محقق کاظمی به خودش چیست؟ 89
- * دومین پاسخ محقق کاظمی به اشکال دوم چیست؟ 90
- پاسخ کاظمی از ایراد فوق 91
- ایرادی دیگر بر پاسخ دوم 91
- * مراد از عبارت (و هذا بخلاف ما یستنهضه المجتهد ...) چیست؟ 92
- * پس مراد از (انّ التّحقیق فی الجواب عن السؤال الاول هو الوجه الاوّل ...) چیست؟ 92
- * مراد از عبارت (یکفی الرجوع الی الآثار اذا کانت الآثار مستلزمه ...) چیست؟ 92
- * حاصل اشکال سوم چیست؟ 92
- * حاصل سؤال و اشکال بر شیخ تا به اینجا چه شد؟ 93
- * پاسخ محقق کاظمی به اعتراض فوق از جانب خودش چیست؟ 93
- پاسخ شیخ از اشکال 94
- * حاصل پاسخ شیخ از اعتراض مستشکل چیست؟ 95
- محمل های ادعای اجماع 97
- * مراد از عبارت (لانّ اتفاق اهل عصره فضلا ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (الحق بذلک ما اذا علم اتفاق الکل ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و لو فرض حصوله للمخبر کان من باب الحدس ...) چیست؟ 98
- * مراد از عبارت (و یستفید ذلک من اتفاق المعروفین ...) چیست؟ 98
- * مراد از اینکه حدس مذکور می تواند اماره ظنیه باشد چیست؟ 98
- * حاصل دو پاسخ فوق چیست؟ 98
- * حاصل فرموده شیخ در این مبحث چه بوده است؟ 99
- * برداشت شما از مطالب مرحوم محقق در اینجا چیست؟ 99
- * مراد از عبارت (فانّ فی توصیف المدّعی ... الخ) چیست؟ 99
- * حاصل مطلب در عبارت (کیف کان) چیست؟ 99
- * حاصل توجیه دوم توسط شیخ چه بود؟ 100
- * حاصل توجیه اول توسط شیخ چه بود؟ 100
- توجیه سوم 102
- * مراد از عبارت (ثمّ انّ الظاهر ... الخ) چیست؟ 103
- * در تبیین عبارت (ان یستفید اتفاق الکل ... الخ) مثال بزنید؟ 103
- * مراد از اصل در عبارت (علی العمل بالاصل عند عدم الدلیل) چیست؟ 103
- * مراد از مسئله اصولیه نقلیّه یا عقلیّه در عبارت (اتفاقهم علی ...) چیست؟ 103
- * مراد از عبارت (کلّ ذلک مبنیّ علی استنباط ...) چیست؟ 104
- * نکته قابل توجه در اینجا چیست؟ 107
- * دلیل شیخ طوسی بر اجماع الفرقه چیست؟ 107
- * دلیل شیخ طوسی بر نظر فوق چیست؟ 107
- * حاصل فرموده سید مرتضی به عنوان نقل یک نمونه چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (و من ذلک: ما عن الشیخ فی الخلاف ...) چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (فظهر من ذلک ان النسبه ... الخ) چیست؟ 107
- * مراد از عبارت (ثمّ بیّن وجه الدّلاله) چیست؟ 109
- * مراد از محمل و توجیه سوم در عنوان ترجمه چیست؟ 109
- * دلیل وقوع یک طلاق در یک مجلس چیست؟ 109
- * مراد از عبارت (انّ المطلّقه ثلثا فی مجلس واحد) چیست؟ 109
- * حاصل مطلب در کلام مفید چیست؟ 109
- * مشار الیه ذلک در عبارت (فقال الدّلاله علی ذلک) چیست؟ 109
- * کدامین مورد به محمل و توجیه فوق تصریح داشت؟ 109
- * مراد از عبارت (کلّ ما لم یکن علی امرنا هذا فهو ردّ) چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (و قد بیّنّا انّ المرّه لا تکون ... الخ) چیست؟ 110
- * مراد از عبارت (فاوجب السنه ابطال طلاق الثلاث) چیست؟ 110
- * حاصل مطلب و جمع این نمونه از شیخ مفید چیست؟ 110
- * مگر آیه شریفه الطَّلاقُ مَرَّتانِ دلالت بر لزوم دو طلاق ندارد، پس چرا بر اعتبار و لزوم طلاق سوم در قرآن تأکید می شود؟ 110
- موردی دیگر از موارد محمل سوم 112
- * معنای کلمه (خرّیت) چیست؟ 113
- * مراد از اصطلاح (حفظه) در عبارت چیست؟ 113
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه چیست؟ 113
- * مراد از موسّع چیست؟ 113
- * مراد از مضیق چیست؟ 113
- * مراد از عبارت (ابنی بابویه) چه کسانی است؟ 113
- * چه مطلبی از عبارت (علی المضایقه فی قضاء الفوائت) به دست می آید؟ 113
- * مشار الیه ذلک در عبارت (و من ذلک:) چیست؟ 113
- وجوه سه گانه در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس 116
- * اشتباه ابن ادریس در وجه اول در کجاست؟ 117
- * حاصل مطلب در وجه دوم چیست؟ 117
- * در چه صورتی می توان نفس ذکر را دلیل بر عمل به آنها قرار داده و فتوای به مضمونشان را به ناقلین آنها نسبت داد؟ 117
- * حاصل وجه اوّل در اثبات ابتناء اجماع ابن ادریس بر حدس چیست؟ 117
- * آیا وجه مذکور در ادعای قطع به چنین اجماعی کافی است؟ 117
- * در چه صورتی در وجه سوم می توان فتوی به اخبار مضایقه را به ذاکرین نسبت داد؟ 117
- * با توجه به پاسخ فوق، مقدمه اول ابن ادریس چگونه رد می شود؟ 118
- * اولین جهت در حدسی بودن این ادعای اجماع چیست؟ 118
- * حاصل پاسخ فوق چیست؟ 118
- * اولین اشکال شیخ انصاری بر ابن ادریس در این گونه اجماع چیست؟ 118
- * دومین جهت در حدسی بودن ادعای اجماع توسط ابن ادریس چیست؟ 119
- * اگر ابن ادریس بگوید: الف- راویان این اخبار مورد وثوق اند و این اخبار، اخبار ثقه هستند. صغری ب- فقهاء نیز به خبر ثقه عمل می کنند. کبری پس: باید به این اخبار عمل نمایند. چه پاسخ می دهید؟ 119
- * دومین اشکال شیخ انصاری به ابن ادریس چیست؟ 119
- * چهارمین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- * سومین اشکال شیخ به ابن ادریس چیست؟ 120
- استظهار شیخ 121
- شاهدی دیگر بر عدم حجیت اجماع ناشی از حدس و اجتهاد 121
- * نظر شیخ پیرامون ادعای ابن ادریس چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (فکیف یجوز الاعتماد فی مثله علی الا ...) چیست؟ 122
- * حاصل مطلب در ذکر این نمونه از اجماع چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (متخیّلا انّ الحکم معلّق علی الزّوجه ...) چیست؟ 122
- * مراد از (و لم یتفطّن لکون الحکم من حیث العیلوله ...) چیست؟ 122
- * مراد از عبارت (و اوضح حالا فی عدم جواز الاعتماد ما ...) چیست؟ 122
- * مبنای محقق در رد این ادعا چیست؟ 122
- * نظر محقق راجع به این ادعای اجماع ابن ادریس چیست؟ 123
- * چه نسبتی میان عیال بودن و واجب النفقه بودن برقرار است؟ 123
- مقایسه شیخ میان کلام حلّی و محقّق 125
- مقاله محدث مجلسی 126
- تأویل در اجماعات ادعاشده 126
- * مراد از عبارت (علی لفظ مطلق شامل لبعض افراده) چیست؟ 127
- * مراد از عبارت (انّه اوّل کثیرا من الاجماعات ... الخ) چیست؟ 127
- * مستند ابن ادریس در مدعایش چه بود؟ 127
- * بیان محقق در رابطه با اجماع چیست؟ 127
- * چه نسبتی میان اجماع روائی و فتوائی وجود دارد؟ 128
- * حاصل بیان مرحوم مجلسی در اینجا چه بود؟ 128
- تحقیق شیخ 129
- * مراد از عبارت (و التحقیق ... الخ) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (لانّ دعوی الاجماع لیس لاجل ... الخ) چیست؟ 130
- * آیا برای جلوگیری از تدلیس نیازی به نصب قرینه در این گونه اجماعات نمی باشد؟ 130
- * مراد از عبارت (نعم قد یوجب التدلیس من جهه ...) چیست؟ 130
- * مراد از عبارت (امّا من حسن الظنّ بجماعه ... الخ) چیست؟ 130
- * حاصل و نتیجه این اندفاع چیست؟ 131
- حاصل کلام 132
- * مراد شیخ از عبارت (و الحاصل ...) چیست؟ 133
- * مراد از قرائن کثیره چیست؟ 133
- * مراد از عبارت (و علی هذا ینزّل الاجماعات المتخالفه ...) چیست؟ 133
- بیان محقق سبزواری پیرامون اجماعات مذکوره 134
- حاصل بحث 135
- * وجه تعبیر به کلمه خصوصا در عبارت (خصوصا اذا اراد الناقل ...) در این فرض چیست؟ 137
- * حاصل کلام از ابتدای بحث اجماع تا به اینجا چیست؟ 137
- * مراد از عبارت (تقدم الوجهان ...) چیست؟ 137
- * مراد از (ثم) در عبارت (ثم اذا علم عدم ...) چیست؟ 138
- تضعیف کلام سبزواری توسط شیخ 141
- مثال 143
- توضیح مطلب با یک مثال خارجی 145
- * مراد شیخ از مطلب اخیر چیست؟ 146
- * حاصل کلام از عبارت (نعم یبقی هنا شی ء) تا به اینجا چیست؟ 146
- * مراد از امارات و قرائن چیست؟ 147
- * حاصل قانون مذکور چیست؟ 147
- * و لکن قبلا گفته شد که اتفاق المعروفین به تنهایی مستلزم قول امام نیست و برای ما حدس قطعی به رأی امام نمی آورد؟ 147
- * تنظیر شیخ جهت فهم مطالب چیست؟ 148
- * حاصل مطلب از مطالب مذکور چیست؟ 148
- * این یقین حاصله وجدانی است یا ظنی؟ 148
- * پس مراد از عبارت (ثمّ انّه لو لم یحصل ...) چیست؟ 151
- * حاصل مطلب در عبارت (ثمّ انّ ما ذکرنا ...) چیست؟ 151
- نظر شیخ اسد اللّه تستری در فایده اجماع 153
- تشریح المسائل 153
- اشاره 153
- مقام اول: حجت بودن اجماع منقول به اعتبار اول 155
- * مراد از دو کلمه (لفظ) و (السبب) در عبارت (دلاله اللفظ علی السّبب ...) چیست؟ 156
- * مراد از جهت ثبوت و جهت اثبات در عبارت (و هی مبنیّه من جهتی الثبوت و ...) چیست؟ 156
- * مراد تستری از عبارت (و هی محقّقه ظاهرا ... الخ) چیست؟ 156
- * مراد از اعتبار اول در عبارت (حجیّته بالاعتبار الاوّل ...) چیست؟ 156
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال توسط ناقل چگونه است؟ 156
- * مراد از عبارت (و قد یشتبه الحال ... الخ) چیست؟ 156
- * مراد از عبارت (انّ مبناه و مبنا غیره لیس علی الکشف الذی ...) چیست؟ 157
- * مراد از وجه الاخیر در عبارت (و لا علی الوجه الامر ... الخ) چیست؟ 157
- * قول تستری راجع به وجه اخیر به طور کامل چیست؟ 157
- * کشف صوفیانه چیست؟ 157
- * مراد از سه کلمه (عبارت) (و المسأله) و (النقله) در عبارت (و اذا لوحظت القرائن ...) چیست؟ 158
- * مراد از عبارت (و هذه المسأله کادت أن تکون اجماعیّا) چیست؟ 158
- * مراد از عبارت (و صرّح جماعه منهم ...) چیست؟ 158
- * مراد از امران در عبارت (فاذا انتفی الامران ...) چیست؟ 158
- * مراد از سائر الاسباب در عبارت (تعیّن سایر الاسباب المقرّره ...) چیست؟ 158
- مقام دوم: حجت بودن نقل سببی که در مقدمه اول ذکر شده و وجه حجیت آن 160
- * چه زمانی نقل اجماع ظهور در اتفاق الکل را نداشته و امر مشتبه است؟ 161
- * چه زمانی نقل اجماع در اتفاق الکل را دارد؟ 161
- * کیفیت نقل اجماع در مقام استدلال را بیان کنید؟ 161
- * مراد از عبارت (و قد جرت طریقه السلف و الخلف ... علی قبول الاخبار) چیست؟ 164
- * وجه فساد این وهم چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (مع انّ هذا الوهم فاسد من اصله ...) چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (و روایه ما عدا قول المعصوم ...) چیست؟ 164
- * از نظر تستری دلیل حجیت خبر واحد چیست؟ 164
- * مراد از عبارت (کالأسئله التی تعرف منها اجوبته ...) چیست؟ 164
- مقدمه سوم و یا نتیجه 165
- * مراد از عبارت (باعتبار ظنیّه اصله) چیست؟ 167
- * مراد از (کالمحصل) در عبارت (و وجهه انّ السّبب المنقول بعد حجّیّته کالمحصّل ...) چیست؟ 167
- * مطلب مذکور چه ربطی به ما نحن فیه دارد؟ 167
- * حاصل مطالب فوق چه می شود؟ 167
- * آیا مراد از (الثالثه) مقدمه سوم است و یا در حقیقت نتیجه مقدمات قبل است؟ 167
- * مراد از اصطلاح (حینئذ) در عبارت (فینبغی حینئذ ..) چیست؟ 167
- * مراد از عبارت (من جهه متعلقه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (علی حجّیّته خبر الثقه العدل بقول مطلق ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و لذا بنی علی المسامحه ...) چیست؟ 168
- * مراد از (من وجوه شتّی بما لم ... الخ) چیست؟ 168
- * مراد از (و لا ممّا یندر اختصاص معرفته ببعض دون بعض ...) چیست؟ 168
- * مراد از (و ما اقتضی کفایه الظن ...) چیست؟ 168
- * مراد از عبارت (و یراعی ایضا وقوع دعوی الاجماع ... الخ) چیست؟ 169
- * حاصل مطالب تستری چیست؟ 169
- * مراد از عبارت (ثمّ انّه قد نبّه) چیست؟ 169
- * علت اولویت مذکور در اجماع اول چیست؟ 169
- * پس مراد از عبارت (بناء علی اعتبار السّبب ...) چیست؟ 169
- * جناب تستری برای تبیین دو مقام مذکور چه کرده است؟ 170
- * جناب تستری چه پاسخی به این سؤال می دهد؟ 170
- * مقدمه اول یا بحث ثبوتی چگونه شروع می شود؟ 170
- * اگر اشکال شود که شاید این اجماعات منقوله مبتنی بر حدس و اجتهاد خود مدعی اجماع باشد و نه براساس تتبع و فتوی چه پاسخ می دهد؟ 170
- * مقدمه دوم یا بحث اثباتی چگونه شروع می شود؟ 171
- * اولین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع از زاویه فوق چیست؟ 171
- * آیا از نظر تستری مطلب به لحاظ قرائن خارجیه تفاوت نمی کند؟ 171
- * پاسخ تستری به سؤال مذکور چیست؟ 171
- * در تبیین مطلب فوق مقدّمه بفرمایید چند نوع روایت داریم؟ 171
- * با توجه به مطالب مقدماتی فوق، سیره مستمره امت مسلمان چگونه می تواند دلیل بر اجماع مذکور باشد؟ 172
- * روایت غیر مصطلحه چگونه روایتی است؟ 172
- * چه ارتباطی میان ما نحن فیه (یعنی: نقل اجماع و اتفاق الکلّ) با موارد مذکوره از سیره وجود دارد؟ 173
- * حاصل مطالب مذکور از نظر تستری چیست؟ 173
- * آیا خبر واحد ثقه در این امور ارزشی دارد؟ 173
- * سومین دلیل تستری بر اعتبار اجماع منقول به لحاظ نقل سبب چیست؟ 174
- * ما نحن فیه (اعتبار اجماع منقول) چه ارتباطی با قانون کلی مذکور دارد؟ 174
- * به چه دلیل می گویند: لا غنی لنا عن معرفه هذا الامر؟ و جناب تستری چه پاسخی می دهد؟ 174
- * دومین دلیل تستری بر معتبر بودن اجماع منقول از زاویه مذکوره چیست؟ 174
- * پس مراد از عبارت (لا طریق الی هذه الامور غیر الظن غالبا) چیست و تستری چه پاسخی می دهد؟ 175
- * حاصل مطلب فوق چیست؟ 175
- * نتیجه و حاصل مطلب مذکور چیست؟ 175
- * آیا هیچ گونه تفاوتی در میان این دو طریق وجود ندارد؟ 176
- * حاصل مقدمه اول و دوم در شکل منطقی چیست؟ 176
- * در بیان نتیجه فوق تستری چه می گوید؟ 176
- * وضعیت کتبی که اجماع در آنها نقل شده در این مقام چگونه است؟ 177
- * مراد تستری از عبارت (ثم لیلحظ مع ذلک) به طور خلاصه چیست؟ 177
- * چرا مجتهد حق ندارد به اجمال منقول اکتفا کند؟ 177
- * احوالات علماء در امر مذکور چگونه است؟ 177
- * قرائن خارجیه مورد نظر کدام اند؟ 177
- * اگر به اجماع منقول تنها نباید اعتماد نمود پس فایده نقل اجماع چیست؟ 178
- * حاصل و نتیجه ملاحظه این امارات چیست؟ 178
- * آیا تفاوتی در آن امور خارج از اجماع منقول که باید مورد لحاظ واقع شوند وجود ندارد؟ 178
- ادامه کلام تستری در کشف القناع 179
- * مراد از (لاستظهاره عدم مزیه علیه ... الخ) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (ربما یستغنی المتتبع بما ذکر عن الرجوع ...) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (فعلیه ان یستفرغ وسعه و ...) چیست؟ 181
- * مراد از (فاذا لوحظ جمیع ما ذکر ... الخ) چیست؟ 181
- * مراد از عبارت (فالمقتضی للرجوع الی النقل هو مظنه وصول الناقل الی و ...) چیست؟ 181
- پایان کلام محقق تستری در کشف القناع 184
- * مراد از عبارت (المتضمن لنقل الاقوال اجمالا ...) چیست؟ 185
- * حاصل و خلاصه بحث محقق تستری در متن اخیر چیست؟ 185
- * مراد از عبارت (و الحکم فیما اذا وجد المنقول ...) چیست؟ 185
- انتقاد شیخ به محقق تستری 187
- * حاصل مطلب در عبارت (و لکنّک خبیر ... الخ) چیست؟ 188
- * در تبیین مطلب فوق مثال بزنید؟ 188
- * برداشت کلی از ذکر دلائل مذکور چیست؟ 189
- اجمال مقال 190
- * آیا به نظر شیخ این امارات همه یکسان هستند؟ 191
- * حاصل مطلب شیخ انصاری در عبارت (فالانصاف ... الخ) چیست؟ 191
- * چرا چنین برداشتی از سخن ایشان می شود؟ 193
- * حاصل مطلب در عبارت (و من ذلک ظهر ... تا آخر متن مذکور) چیست؟ 193
- سخن در خبر متواتر منقول 195
- * نظر شیخ پیرامون سؤال مذکور چیست؟ 196
- * مراد شیخ از عبارت (من جمیع ما ذکرنا ...) چیست؟ 196
- * مورد بحث در این مقام چیست؟ 196
- * پس مراد از (یظهر الکلام فی المتواتر المنقول ... الخ) چیست؟ 196
- * آیا هرکسی این خبر را بپذیرد یقین وجدانی برای او حاصل می شود؟ 197
- * معنای پذیرفتن خبر چیست؟ 197
- * چه تفاوتی میان نقل اجماع و نقل تواتر از نظر ناقل وجود دارد؟ 197
- معنای قبول نقل تواتر 198
- * آثار مترتب بر خبر متواتر چه هستند؟ 199
- * حاصل مطلب در عبارت (لکن لیعلم ...) چیست؟ 199
- * حجیت نقل تواتر نسبت به این آثار چگونه است؟ 199
- * چند نوع اثر در رابطه با باب خبر متواتر وجدانی است؟ 199
- * حاصل مطلب در عبارت (و من هنا یعلم ...) چیست؟ 202
- * مثال فقهی و شرعی مطرح شده در اینجا چگونه است؟ 202
- * چه پاسخی به سؤال مذکور داده می شود؟ 202
- * جناب شیخ کدامیک از نظرات فوق را رد می کند؟ 203
- * حاصل مطلب در صورتهای فوق چیست؟ 203
- اشاره 204
- شهرت فتوائیه 204
- شهرت و حجیّت آن از باب ظنّ خاصّ 205
- * شهرت به طور کلی دارای چه تقسیماتی است؟ 206
- * مراد از شهرت روائی چیست؟ 206
- * مراد از شهرت فتوائی چیست؟ 206
- * عنوان بحث در این بخش چیست؟ 206
- * کدام یک از مباحث شهرت در اینجا مورد بحث است؟ 206
- * چه تفاوتی میان شهرت فتوائی و اجماع وجود دارد؟ 206
- * تقسیم اول شهرت دارای چند قسم است؟ 206
- * معنای لغوی شهرت چیست؟ 206
- * با توجه به معنای لغوی شهرت آیا ممکن است در حکم مسأله ای دو طرف نقیض آن مشهوری باشند؟ 206
- * مراد از شهرت عملی چیست؟ 206
- * مراد از شهرت محصله چیست؟ 207
- * دومین تقسیم شهرت دارای چه اقسامی است؟ 207
- * کلام در حجیت شهرت از باب ظن خاص است و یا ظن مطلق؟ 207
- * بلا شک فتوی مشهور برای ما گمان آور است بفرمائید گمان بر چند قسم است؟ 207
- * چرا مطرح کردید که عنوان بحث در اینجا شهرت فتوائی است؟ 207
- * مراد از شهرت منقوله چیست؟ 207
- * کدام یک از شهرت محصله و منقول در اینجا مورد بحث است؟ 207
- * پس مراد از عبارت (و الّا فالقول بحجّیتها من حیث افاده المظنه بناء علی دلیل الانسداد) چیست؟ 207
- * چرا شیخ فرموده (من حیث الحجیّه فی الجمله ...)؟ 207
- منشأ توهم حجیت شهرت از باب ظن خاص 209
- * حاصل جوابی که شیخ از این استدلال می دهد چیست؟ 210
- * پس مراد از عبارت (وقع نظیره من الشهید ...) چیست؟ 210
- * با توجه به مطالبی که گذشت آیا شهرت فتوائیه از باب ظن خاص حجیت دارد یا نه؟ 210
- * حاصل اولین استدلال گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه چیست؟ 210
- * وجوه ضعف و اشکالات وارده بر این استدلال از نظر شیخ چیست؟ 210
- * مراد از قیاسی که اولویت قطعیه دارد چیست؟ 211
- * مراد از قیاس مساوات چیست؟ 211
- * قیاس اولویت چگونه قیاسی است؟ 211
- * مقدمه بفرمائید غرض از قیاس چیست؟ 211
- * مراد از قیاسی که اولویت ظنیه دارد چیست؟ 211
- * قیاس اولویت خود بر چند قسم است؟ 211
- * قیاس بر چند قسم است؟ 211
- * حاصل مطلب شیخ در این اشکال چیست؟ 212
- * حال بفرمائید ما نحن فیه مربوط به کدام یک از این دو نوع اولویت است؟ 212
- * چرا شیخ قبول ندارد که افاده ظن مناط حجیت خبر واحد باشد؟ 212
- * نظر شیخ پیرامون این مناط و اولویت آن چیست؟ 212
- * چرا اولویت ظنیه از شهرت فتوائیه ضعیف تر است؟ 212
- * دومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 212
- * عبارت اخرای مطلب فوق چیست؟ 213
- * سومین اشکال شیخ بر استدلال مذکور چیست؟ 213
- * دومین دلیل گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه از باب ظن خاص چیست؟ 213
- دلایل دیگر گروه اول بر حجیت شهرت فتوائیه 214
- وجه استدلال 215
- مؤیدی بر اراده شهرت از لفظ اجماع 215
- * محل شاهد در مرفوعه زراره چیست؟ 216
- * مراد از عبارت (بناء علی انّ المراد بالموصول ... الخ) چیست؟ 216
- * کیفیت استدلال به مقبوله مزبور چگونه است؟ 217
- حاصل کلام 219
- اشکال به استدلال از روایت مرفوعه 219
- اشکالات شیخ به استدلال گروه اول به این دو روایت 219
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * مراد از عبارت (و لکن فی الاستدلال بالرّوایتین ... الخ) چیست؟ 220
- * دومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه زراره چیست؟ 220
- * دومین شاهد مثال شیخ بر عدم چنین عمومیتی در مرفوعه چیست؟ 220
- * اولین شاهد مثال بر عدم عمومیت و اطلاق روایت مذکور چیست؟ 220
- * حاصل مطلب چیست؟ 221
- * سومین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- * چهارمین اشکال شیخ از استدلال به مرفوعه توسط گروه اول چیست؟ 221
- اشکال بر استدلال به مقبوله ابن حنظله 223
- * دومین اشکال شیخ بر این استدلال چیست؟ 224
- * چهارمین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * اولین اشکال شیخ از استدلال به مقبوله چیست؟ 224
- * سومین اشکال شیخ به استدلال از مقبوله چیست؟ 224
- * استدلال به مرفوعه و مقبوله هریک بر اساس کدام یک از دو احتمال فوق است؟ 224
- * اگر (ال) در مقبوله به معنای موصول باشد شیخ چه اشکالی بر استدلال بر مقبوله وارد می کند؟ 224
- * مقدمه بفرمائید (ال) در عبارت (المجمع علیه لا ریب فیه) تعریف است و یا موصول؟ 224
- * مراد از عبارت (و مما یضحک الثکلی ...) چیست؟ 225
- * مراد از تقسیم امور و استشهاد امام به تثلیث پیامبر چیست؟ 225
- * اگر مراد شهرت مصطلح باشد باز هم این تثلیث معنا دارد؟ 225
- * مراد از عبارت (فتدبّر) در پایان متن چیست؟ 226
- * چرا شیخ فرمود: (و الا فلا معنی للاستشهاد ... الخ)؟ 226
- * نظر شیخ پیرامون توجیه مذکور چیست؟ 226
یعنی: اگر همه فقهای یک عصر در حکم مسأله ای با هم متفق بودند، لطف مقتضی است که امام (علیه السلام) در صورت اجتماع علما بر خطا و اشتباه به نحوی از انحاء اظهار و القاء خلاف کند تا اجماع درست نشده و سند نادرستی به دست آیندگان نیفتد و ایشان نیز رسالت خود را به انجام رسانده باشد.
پس: اگر همه فقها بر امری از امور متفق شدند و در مقابل اتفاق آنها هیچ قول مخالفی نبود این امر خود دلالت دارد بر اینکه امام نیز با آنها موافق است وگرنه خود را اظهار و یا حق را که برخلاف اتفاق آنها می بود آشکار می نمود. چرا که وجوب لطف مقتضی این معناست.
* تقریر قاعده لطف از لسان متکلمین چگونه است؟
می گویند: (اللّطف ما یقرّب العبد الی الطاعه و یبعّده عن المعصیه و هو واجب علی الله تعالی)
سپس می گویند: ارسال رسل، انزال کتب، نصب ائمه و ... از مصادیق لطف اند.
* مراد از عبارت (و لا یخفی انّ الاستناد الیه غیر صحیح ...) چیست؟
نظر جناب شیخ انصاری است مبنی بر اینکه استناد به این قاعده درست نمی باشد.
* مراد از عبارت (و المفروض انّ اجماعات الشیخ کلّها مستنده الی هذه القاعده ...) چیست؟
این است که: مرحوم شیخ در کتاب «عده الاصول» بر طریقه قاعده لطف به دلیل عقلی و نقلی تمسک کرده و از هر دو راه به اثبات آن پرداخته است.
* نظر جناب شیخ اعظم پیرامون قاعده لطف (مبنای شیخ طوسی) چیست؟
این است که: این مبنا درست نیست زیرا وظیفه امام بیان احکام و ابلاغ آنها از راههای متعارف است که از طریق اخبار و روایات این کار را کرده است، لکن برخی از آنها در اثر علل و عوامل بسیاری به دست ما نرسیده است.
و لذا امام تقصیر نکرده تا بگویید: (به مقتضای قاعده لطف یجب الابلاغ و الاعلام و الّا ...)
پس این مبنا باطل است و اجماعاتی هم که بر این مبنا صورت گرفته باطل است و نمی توان از این راه قطع به رأی امام حاصل نمود.