متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 64

1- هو المیرزا القمیّ فی القوانین: ج 1 ص 350 س 8 و ما بعده

2- عده الاصول، ص 247.

3- عده الاصول، ص 253

نقل عبارات شیخ طوسی بر عدم اشتراک ایشان با سید

شیخ طوسی در کتاب «عده الاصول» در حکم مسأله ای که امّت در آن بر دو قول اختلاف کرده اند، که یکی از دو قول، قول امام (علیه السلام) است بر وجهی که بنفسه معلوم نیست و قول دیگر برخلاف قول امام (علیه السلام) است.

حال اگر چنین موردی (اختلاف الامه علی قولین) اتفاق افتاد، در صورتی که دلیلی قطعی از قرآن و یا سنّت قطعی بر قولی که امام (علیه السلام) به آن منفرد بوده و دیگران مخالفش هستند وجود داشته باشد، نه ظهور بر امام (علیه السلام) واجب بوده و نه دلالت کردن برآن (رأی و نظرش). زیرا نفس وجود دلیل (از کتاب و سنت قطعی) در اسقاط تکلیف کافی است و اگر دلیلی بر رأی آن حضرت وجود نداشته باشد، ظاهر شدن، یا ظاهر کردن کسی که حق را در آن مسئله آشکارا بیان کند بر امام واجب است.

سپس در این باره سخن می راند تا آنجا که می فرماید: سید مرتضی فرموده است:

ممکن است که (در مسأله ای) حق نزد امام باشد و تمام اقوال دیگر باطل، مع ذلک ظاهر شدن بر امام واجب نیست،

زیرا وقتی ما خود سبب استتار حضرتش باشیم، پس هرآنچه از بهره مندیها که چه بسا مصالح واقعی مترتب بر احکام را نیز شامل می شود، به سبب این استتار از دست ما برود، از ناحیه خود ماست.

و اگر سبب استتار را از بین ببریم، قطعا ظاهر شده و از خورشید وجودش بهره مند می شویم و حقی را که نزد ایشان است به ما می رساند.

سپس شیخ طوسی فرموده: این فرموده سید از نظر ما صحیح نیست، زیرا ممکن است منجر به این شود، که استدلال علمای شیعه در هیچ موردی درست نباشد، چه آنکه در تمام موارد انعقاد اجماع، تنها اعتبار و ملاحظه ای که ما را وادار بر تمسک به اجماع می نماید، همان طریقی است که ما در کشف قول امام (علیه السلام) اختیار کرده و از راه وجوب لطف آن را احراز نمودیم، و زمانی که منفرد بودن امام را به آن قول جایز دانستیم با اینکه ظهور ایشان واجب نیست دیگر هیچ اجماع صحیحی در میان نمی باشد، تمام شد کلام شیخ طوسی.

کلام دیگر از شیخ در کتاب عدّه

شیخ طوسی در جای دیگری از کتاب «عدّه» فرموده است: این طریقه (یعنی: طریقه مرحوم سید مرتضی که در مباحث قبل آمد) از نظر ما پسندیده نیست، زیرا منجر به آن می شود که اصلا به اجماع طایفه شیعه استدلال نشود چرا که ممکن است براساس فرموده سیّد، قول امام (علیه السلام) با اقوال طائفه مخالف باشد ولی مع ذلک اظهار حق بر ایشان (امام) واجب نباشد تمام شد کلام شیخ طوسی.