متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 70

تشریح المسائل

* مراد از عبارت (ثمّ انّ الاستناد الی هذا الوجه ...) چیست؟

این است که: طریقه لطف در انحصار شیخ نیست زیرا ظاهر کلام تمام کسانی که در تحقق اجماع اتفاق الکل و عدم مخالفت حتی یک نفر از علما را شرط می کنند بیانگر اعتقادشان به قاعده لطف است نه مبنای دیگر.

* وجه استظهار در این وجه چیست؟

این است که: در دو وجه دیگر شرط مذکور (عدم وجود مخالف) قید نشده بود و لذا هرکس که در تحقق اجماع قید مذکور را معتبر بداند قائل به قاعده لطف است و آن را حجت می داند.

* به بیانی جامع تر بفرمائید چه معیاری برای شناخت قائلین به قاعده لطف وجود دارد؟

یا از راه تصریح خود فقیه و اعترافش بر این امر، و یا از طریق ظواهر تعبیراتشان که بالمنطوق و یا بالمفهوم می رسانند که مخالفت یک نفر هم مضر به تحقق اجماع است.

* مراد فخر المحققین از عبارت (انّ من عاده المجتهد ...) چیست؟

این است که: اگر مجتهدی تا دیروز به وجوب جمعه فتوی می داد و امروز به حرمت آن و یا اینکه تردد در رأی برایش پیدا شده، فتوای اول را محو نمی کند بلکه هریک از دو فتوای قدیم و جدید را در ظرف زمانی مربوط به خودش ثبت و ضبط می کند.

* به نظر جناب فخر چه فوایدی بر امر مذکور مترتب است؟

1- از ذکر دو فتوا متوجه می شویم که نه در عصر سابق و نه در عصر حاضر اجماعی در کار نبوده است. یعنی: وقتی فتوای مجتهدی در یک عصر و زمان مخالف فتاوی فقهای همان عصر و زمان باشد، این مخالفت جلوی انعقاد اجماع را در آن عصر و زمان می گیرد. حال اگر در عصر بعد از عصر قبلی (یعنی: حالا) نیز فتوایش تغییر کرده و فتوای جدیدی دارد که با فتاوی فقهای این عصر و زمان مخالف است، باز هم جلوی انعقاد اجماع را می گیرد، و لذا در هر دو عصر، اجماعی منعقد نشده است.

2- و آنجا که در رأیش میان دو نظر مردّد شود، هر دو نظر را ذکر می کند تا بیان کند که از نظر من هیچ یک از دو نظر رجحانی بر دیگری ندارد و بلکه متعارضان، متساویان هستند.

* مفهوم عبارت (من عدم الاعتبار بالخلاف لانقراض عصر المخالف) چیست؟

این است که: اگر عصر او (مخالف) منقرض نشده بود مخالفتش مضر به اجماع می بود، لکن چون عصر مخالف سپری شده، مخالفتش فاقد اعتبار است.

نکته: کلام فخر الدین اعتقاد و مشی ایشان را به قاعده لطف روشن می سازد.