متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 73

تشریح المسائل

* حاصل بیان شهید اوّل در ذکری چیست؟

این است که: فقها از عمل به قول میت منع می کنند، چرا که می گویند: لا قول للمیت.

و لذا: از نظر مشهور، اجماع، برخلاف قول میت نیز قابل انعقاد است چرا که قول میت حجت نیست تا مانع از اجماع شود.

* وجه انطباق در عبارت (ظاهر العلماء المنع عن العمل ...) بر قاعده لطف چیست؟

همان طور که قائلین به قاعده لطف در تحقق اجماع شرط نمودند که مجمعین تمامشان زنده باشند، مفهوم کلام شهید نیز این است که:

اگر این مجتهد میت نیز زنده می بود، مخالفتش مضر به انعقاد اجماع می شد و لذا:

از این اعتبار و اشتراط (زنده بودن) استفاده می شود که این مبنا با مبنای لطف می سازد و اینان نیز قائل به قاعده لطف هستند.

* لبّ اللباب بیان محقق داماد در این مقام چیست؟

در ذیل آیه شریفه أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَهً وَ باطِنَهً(1) فرموده است:

یکی از برکات وجودی امام عصر (عج) هرچند در زمان غیبت، این است که حضرت مستند و مدرک حجیت اجماع علما است (چه در اجماعات بسیطه که همه در یک مسئله متفق القول هستند و فی المثل می گویند: فلان عمل واجب است و چه در اجماعات مرکبه که برخی از علما می گویند: فلان عمل واجب است و برخی می گویند: حرام است لکن هر دو گروه بر عدم اباحه متفق اند).

* استدلال جناب محقق به این مستند بودن چگونه است؟

بدین گونه است که: اگر همه علما متفق شدند ولی نظر امام غیر از نظر آنان بود، به مقتضای لطف و رحمتی که در حکمت الهی فرض و واجب شده، امام نیز باید اظهار خلاف نماید و یا اینکه در میان مخالفین کسی باشد که قولش موافق قول امام باشد تا اینکه اجماع درست نشود.

نکته: جناب محقق نیز تصریح نموده به قاعده لطف.

* حاصل گفتار جناب شهید اوّل پیرامون قاعده لطف در ذکری چیست؟

این است که: وقتی در مسائل اختلافی با اجماعات ادعاشده روبرو می شود، دست به توجیه زده