متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 79

ترجمه:

وجوب التوقف در عمل به اجماع منقول

1- وقتی فهمیدی که مدرک خبر دادن مخبر به اجماعی که مشتمل بر اخبار از رأی امام (علیه السلام) است، خالی از امور سه گانه ای که گذشت نیست و آن امور سه گانه عبارتند از:

الف: شنیدن از امام (علیه السلام) با عدم شناخت ایشان بعینه.

ب: کشف رأی امام (علیه السلام) از راه قاعده لطف.

ج: حصول علم به رأی امام (علیه السلام) از راه حدس.

2- و برای تو روشن شد که: طریق شنیدن به حسب عادت برای احدی از علمای مدعی اجماع حاصل نگردیده است.

3- طریق قاعده لطف، راه برای حصول علم نیست، پس به ادعای اجماع کسی که مدرکش این قاعده است، گوش داده نمی شود.

نتیجه اینکه: از راههایی که صلاحیت دارند در اجماعات متداوله بر السنه ناقلین مورد استناد باشند باقی نمی ماند مگر راه حدس.

4- و دانستی که حدس نیز: گاهی مستند به مبادی محسوسه ای است که عادتا ملازم با مطابقت قول امام است نظیر علمی که از راه حواس ظاهر حاصل می شود و مانند حدس حاصله برای کسی که از عدالت و شجاعت خبر می دهد و به خاطر مشاهده آثار محسوسه این دو صفت و به حکم عادت به اصل وجود آنها منتقل می شود.

و گاهی مستند به مبادی محسوسه ای است که سبب علم (مدعی اجماع) به مطابقت آنها با رأی امام است، بدون اینکه میان این مبادی و موافقت رأی امام ملازمه عادیه باشد. و گاهی مستند به اجتهادات و انظار دیگر است.

5- و از آنجا که:

الف- دلیلی بر لزوم قبول خبر عادل که مستند به قسم اخیر از حدس بوده، بلکه خبر مستند به وجه دوم نیز، در دست نیست.

ب- قرینه ای هم بر اینکه دلالت کند اخبار از اجماعات مستند به قسم اول از حدس است وجود ندارد.

نتیجه اینکه: توقف در عمل به نقل اجماع واجب است، همان طور که در سایر اخباری که مردد بودنشان میان یکی از وجوه مذکور معلوم است، واجب است.