متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 82

متن: فإن قلت: ظاهر لفظ الإجماع اتّفاق الکلّ، فإذا أخبر الشخص بالإجماع فقد أخبر باتّفاق الکلّ و من المعلوم أنّ حصول العلم بالحکم من اتّفاق الکلّ کالضروریّ، فحدس المخبر مستند إلی مبادئ محسوسه ملزومه لمطابقه قول الامام عادتا.

فامّا ان یجعل الحجّه نفس ما استفاده من الاتّفاق، نظیر الاخبار بالعداله و امّا ان یجعل الحجّه اخباره بنفس الاتّفاق المستلزم عاده لقول الامام و یکون نفس المخبر به حینئذ محسوسا نظیر اخبار الشّخص بامور تستلزم العداله او الشّجاعه عاده.

ترجمه:

اشکال بر جناب شیخ انصاری

ظاهر لفظ اجماع (از نظر مدّعی آن) اتفاق کل است، پس وقتی مدعی خبر از (تحقق) اجماع می دهد، خبر از اتفاق الکل (تمام اصحاب) داده است، و روشن است که حصول علم و آگاهی به حکم (ناشی از) اتفاق همه اصحاب، مثل امر ضروری و بدیهی است.

در نتیجه: حدس مخبر مستند به مبادی محسوسه ای است که عادتا ملازم با قول امام است.

حال: یا حجت و دلیل، نفس آن چیزی قرار داده شده که مخبر از اتفاق کل استفاده نموده است، یعنی: رأی امام نظیر خبر دادن مخبر (پس از دیدن آثار عدالت از کسی) از نفس عدالت.

و یا حجت و دلیل، اخبار او به نفس آن اتفاق کل قرار داده شده که عادتا با رأی امام ملازم است و در این صورت مخبر به امر محسوسی است.

نظیر آنکه شخص پس از مشاهده آثار و اموری که مستلزم عدالت و شجاعت هستند از نفس آن امور خبر می دهد.