متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 83

تشریح المسائل

* حاصل بیان شیخ در متن قبلی چه شد؟

این شد که تمام راه های استکشاف قول امام را از راه اجماع منقول مسدود نمود و نتیجه حکم فرمود به عدم حجیت و لزوم توقف در آن.

به عبارت دیگر فرمود: شعبه اول طریقه حدس نیز به دلیل وجود احتمال فاقد ارزش است.

* حاصل سؤال و تقریر اشکال مستشکل به مطلب فوق چیست؟

اشاره

این است که: اطلاق لفظ اجماع به لحاظ وضع اصلی و حقیقی ظهور در اتفاق کل دارد.

بنابراین: وقتی ناقل و یا مخبر می گوید: فقهاء در فلان مسئله اجماع دارند، ظاهر آن این است که همه علما رأیشان یکی است.

به عبارت دیگر می گوید: ظاهر کلمه اجماع عبارت است از اتفاق الکل، کسی که اخبار به اجماع می کند در حقیقت خبر از اتفاق الکل داده است.

پس: چنین اجماعی حجیت دارد، هم از ناحیه نقل سبب و کاشف و هم از ناحیه نقل مسبب و منکشف.

* تقریر حجیت اجماع از ناحیه منکشف به نظر مستشکل چگونه است؟

می گوید: درست است که ناقل اجماع قول امام را عن حسّ به دست نیاورده ولی حدس او یک حدسی است که مبتنی بر مبادی حسیّه ضروریه است، و این در حالی است که در شعبات حدس گفته شد: هر خبر حدسی که مستند به مبادی حسیّه ضروریّه باشد به منزله خبر حسّی است، یعنی:

عقلای عالم هر برخوردی با خبرهای حسی دارند با چنین خبر حدسی هم دارند.

در خبرهای حسی می گویند: الاصل عدم الخطاء در اینجا نیز می گویند: الاصل عدم الخطاء.

خلاصه مطلب اینکه:

احتمال تعمّد کذب مخبر به اجماع را با آیه نبأ برمی داریم و می گوییم: چون مخبر عادل است تو مطمئن باش و سایر احتمالات را با اصول عقلانیه رفع می کنیم.

در نتیجه: چنین خبر حدسی مشمول آیه نبأ و ادله حجیّت خبر بوده و از ناحیه منکشف یا نقل مسبب ارزش دارد.

* تقریر حجیت اجماع از ناحیه کاشف و نقل سبب به نظر مستشکل چگونه است؟

می گوید: کسی که خبر از اجماع می دهد خود به دلیل رؤیت فتاوای علما در اعصار مختلف دارای قوه حدس گردیده و رأی معصوم را حدس می زند لکن ما با حدس او کاری نداریم.