متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 3 صفحه 92

1- شرح الوافیه( مخطوط) ج 1 الصفحه الاولی من الورقه 151 س 8 فی الاجماع المنقول

تشریح المسائل

* مراد از عبارت (یکفی الرجوع الی الآثار اذا کانت الآثار مستلزمه ...) چیست؟

این است که: رجوع مجتهد به آثار زمانی کفایت می کند که از دیدن و ادراک حسی آن آثار علم و قطع به وجود امر غیر محسوس حاصل شود و به طور کلی زمانی که این رجوع به آثار برای مجتهد افاده یقین نماید، همان طور که در آثار و ملکات این گونه است که از ملاحظه و مشاهده آنها قطع به وجود صفات و ملکات حاصل می شود.

فی المثل: وقتی دیده می شود که فلان شخص از معاصی پرهیز کرده و واجباتش را انجام می دهد، قطع به تقوی و عدالت او حاصل می شود.

و یا فی المثل: وقتی دیده می شود که جمعیتی متفقا به یک مقاله تکلم می کنند و یک سخن را محور کار خود قرار می دهند، قطع حاصل می شود که مولی و یا حاکم آنها چنین دستور داده است.

* مراد از عبارت (و هذا بخلاف ما یستنهضه المجتهد ...) چیست؟

این است که: تلازم فوق در فتوای مجتهد از دلیل وجود ندارد.

یعنی: این طور نیست که اگر مجتهد در حکمی فتوی داد، مجرد محسوس بودن اثر آن، که دلیل سمعی می باشد موجب قطع به فتوای وی و تطابقش با واقع گردد.

* پس مراد از (انّ التّحقیق فی الجواب عن السؤال الاول هو الوجه الاوّل ...) چیست؟

این است که: علاوه بر مطالب فوق حق این است که، در پاسخ به اعتراض اول (که گفته شد: مدار حجیت اجماع بر مقاله معصوم است و اخبار از آن اخبار از امر محسوس نمی باشد و لذا نمی توان به آن اکتفا نمود) همان پاسخ اول را آورده بگوییم:

اگرچه مدار حجیّت اجماع بر نقل مقاله معصوم است و لکن اخبار از ملزوم بلا تردید در قوه اخبار از لازم است و لذا وقتی ناقل اجماع از اتفاق تمام علما خبر می دهد گویا از نفس مقاله امام اخبار نموده و بدین ترتیب نیازی به آن نمی باشد که دوباره و به طور علی حدّه از آن خبر داده شود و لذا اگر به همان پاسخ اول در دفع اعتراض اکتفا کنیم و به پاسخ دوم نپردازیم جایی برای طرح و اشکال بعدی وجود ندارد.

* حاصل اشکال سوم چیست؟

این است که: براساس پاسخی که شما از اعتراض دوم دادید و گفتید اگرچه اجماع منقول نسبت به قول معصوم خبر حدسی است لکن مستند به حس است و ارزش دارد.

لازم می آید که: فتوای هر مجتهدی نیز در حق مجتهد دیگر حجت باشد، زیرا اگرچه مجتهد عن