متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 5 صفحه 113

متن:

و الإنصاف: أنّه لم یحصل فی مسأله یدّعی فیها الإجماع من الاجماعات المنقوله و الشهره العظیمه القطعیّه و الأمارات الکثیره الدالّه علی العمل ما حصل فی هذه المسأله، فالشاکّ فی تحقّق الإجماع فی هذه المسأله، لا أراه یحصل له الإجماع فی مسأله من المسائل الفقهیّه، اللّهمّ إلّا فی ضروریّات المذهب. لکنّ الإنصاف: أنّ المتیقن من هذا کلّه الخبر المفید للاطمینان، لا مطلق الظنّ، و لعلّه مراد السّید من العلم، کما أشرنا إلیه آنفا. بل ظاهر کلام بعض احتمال أن یکون مراد السیّد قدّس سرّه من خبر الواحد غیر مراد الشیخ قدّس سرّه. قال الفاضل القزوینیّ فی لسان الخواصّ، علی ما حکی عنه: «إنّ هذه الکلمه، أعنی خبر الواحد، علی ما یستفاد من تتبّع کلماتهم، یستعمل فی ثلاثه معان: أحدها الشاذّ النادر الّذی لم یعمل به أحد، أو نذر من یعمل به، و یقابله ما.

خبر الواحد غیر مراد الشیخ قدّس سرّه: قال الفاضل القزوینیّ فی لسان الخواصّ- علی ما حکی عنه-: إنّ هذه الکلمه أعنی خبر الواحد- علی ما یستفاد من تتّبع کلماتهم- یستعمل فی ثلاثه معان: أحدها الشاذّ النادر الّذی لم یعمل به أحد، أو ندر من یعمل به، و یقابله ما عمل به کثیرون. الثانی: ما یقابل المأخوذ من الثقات المحفوظ فی الاصول المعموله عند جمیع خواصّ الطائفه، فیشمل الأوّل و مقابله. الثالث: ما یقابل المتواتر القطعیّ الصدور، و هذا یشمل الأوّلین و ما یقابلهما. ثم ذکر ما حاصله: إنّ ما نقل اجماع الشیعه علی انکاره هو الأوّل، و ما انفرد السیّد قدّس سرّه بردّه هو الثانی. و امّا الثالث فلم یتحقّق من أحد نفیه علی الاطلاق(1)، انتهی. و هو کلام حسن؛ و أحسن منه ما قدّمناه من انّ مراد السیّد من العلم ما یشمل الظنّ الاطمینانی، کما یشهد به التفسیر المحکیّ عنه للعلم بانّه ما اقتضی سکون النفس و اللّه العالم.

ترجمه:

(شیخ انصاری و تمسّک به انصاف)

انصاف این است که:

در هیچ مسئله ای (از مسائل فقهی و یا غیر فقهی) که در آن ادّعای اجماعی از اجماعات منقول شده و یا به شهرت قطعیّه تمسّک نموده اند و یا بر آن امارات و نشانه های دلالت کننده بر عمل اقامه شده، به اندازه این مسئله (حجیّت خبر) ادعای اجماع و شهرت قطعیّه و امارات کثیره دالّه بر عمل، حاصل نشده است.