متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 5 صفحه 89

تشریح المسائل

* به طور کلّی چه برداشت هایی از کلام شیخ طوسی در عده الاصول صورت گرفته؟

سه نوع برداشت شده است از جمله:

1- برداشت صاحب معالم و برخی از اخباریین که می گویند:

نزاع میان سید و شیخ لفظی بوده و هر دو خبر واحد مع القرینه و نه خبر واحد مجرّد را حجّت می دانند.

2- برداشت محقّق اوّل که می گوید: نزاع میان شیخ و سید معنوی است، منتهی نه در این حدّ که سیّد قائل به سلب کلّی و شیخ طرفدار ایجاب کلّی باشد، بلکه شیخ طرفدار ایجاب و سلب جزئی است و به عبارت دیگر قائل به تفصیل است.

3- برداشت علّامه که می گوید: نزاع شیخ و سیّد حقیقی بوده آن هم به نحو ایجاب و سلب کلّی.

یعنی سید می گوید: هیچ خبر واحد مجرّدی حجت نیست و شیخ می گوید تمام خبرهای واحد عادل امامی و یا ثقه، حجت است، امّا تفصیل نمی دهد میان اخباری که اصحاب آنها را تدوین کرده و به آنها عمل نموده اند و یا غیر اصحاب ...

* مراد از عبارت (و الانصاف ... الخ) در متن مورد بحث چیست؟

بیان شیخ انصاری در مقام داوری است که می فرماید: انصاف این است که برداشت علامه از عبارت شیخ که اطلاق را فهمیده درست است و نه برداشت محقّق که تقیید را از آن فهمیده است.

* سرّ مطلب به نظر شیخ انصاری چیست؟

این است که شیخ طوسی که در مقام استدلال:

1- بر اجماع الأصحاب علی العمل بالرّوایات المدوّنه تمسّک نموده است.

2- و یا بر عمل اصحاب به روایات طوائف خاصّه ای از غیر امامیه امّا ثقه (مثل واقفی ها و فطحی ها) ادّعای اجماع نموده است. برای این عنوان اجماع بر عمل، موضوعیتی قائل نمی باشد بلکه در مقام تنقیح مناط است. به عبارت دیگر مراد شیخ این است که این عمل الاصحاب به خاطر عدالت و وثاقت راوی بوده و لا غیر و در صورتی که این چنین باشد می گوئیم: المناط و العلّه تعمّم.

پس هر حدیثی که راوی آن امامی عدل و یا ثقه باشد، حجّت است چه اصحاب بدان عمل کرده باشند یا نه.

* جناب شیخ چه گواهی بر مطلب فوق دارد؟

دو شاهد بر این فرموده شیخ انصاری وجود دارد: