متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 7 صفحه 133

1- أی الشیخ الحرّ العاملی.

2- الوسائل 14: 193- الباب 157 من أبواب مقدّمات النکاح، حدیث 3- 1.

3- الوسائل 14: 193، الباب 157 من أبواب مقدمات النکاح و آدابه، الحدیث 2.

4- الوسائل 14: 227، الباب 25 من أبواب عقد النکاح.

5- الوسائل 14: 226، الباب 23 من أبواب عقد النکاح، الحدیث الأول و الثالث.

6- نفس المصدر، الحدیث الثانی.

7- انظر الوسائل 14: 457، الباب 10 من أبواب المتعه.

بالنسبه إلیه، دون مطلق ما فیه الاحتمال، و هذا بخلاف أصاله الإباحه، فإنّها حکم فی مورد الشبهه لا مزیله لها. هذا، و لکن أدلّه الاحتیاط لا تنحصر فی ما ذکر فیه لفظ «الشبهه»، بل العقل مستقلّ بحسن الاحتیاط مطلقا. فالأولی: الحکم برجحان الاحتیاط فی کلّ موضع لا یلزم منه الحرام. و ما ذکر من أنّ تحدید الاستحباب بصوره لزوم الاختلال عسر، فهو إنّما یقدح فی وجوب الاحتیاط لا فی حسنه.

ترجمه:

تنبیه سوم: احتیاط تام موجب اختلال در نظام زندگی است

اشاره

در حکم عقل و نقل به خوبی و رجحان احتیاط، به طور مطلق تردیدی وجود ندارد حتی در شبهاتی که در آن شبهات اماره بی نیازکننده (ما) از اصاله الاباحه باشد، جز اینکه بلا شک احتیاط در تمام (شبهات موضوعیّه) موجب اختلال نظام (زندگی) است، چنانکه شیخ حرّ عاملی در گذشته به این مطلب اشاره نمود، بلکه از (احتیاط در تمام شبهات موضوعیّه) زیادتر از آنچه شیخ فرموده (عسر و حرج) لازم می آید (یعنی مستلزم عسر و حرج شدید، تکلیف ما لا یطاق، و تکلیف به محال لازم می آید) پس امر به چنین احتیاطی (و لو استحبابا) از جناب مولای حکیم جایز نیست، چرا که با غرض (از خلق انسان و استفاده او از نعمات) منافات دارد (و خلاصه نقض غرض است) پس (احتیاط هم خوب است و هم بد و لکن برای تشخیص این خوب و بدی چه باید کرد؟).

راههای تشخیص حسن و قبح احتیاط در موضوعات مختلفه

1- تبعیض (قائل شویم) به حسب مراتب (یعنی بگوئیم که) احتیاط مستحب است تا آن مرتبه ای که اختلال در نظام لازم آید، این طریق نیز مشکل است (همان طور که احتیاط در تمام شبهات موضوعیّه مشکل بود) چرا که تعیین حدود این مطلب (که روزانه با صدها شبهه موضوعیه روبرو می شویم) در نهایت دشواری است.

2- امکان دارد (قائل شدن به) تبعیض به حسب احتمالات، پس در مظنونات احتیاط می شود (یعنی هرکجا که ظن غیر معتبر بر حرمت داری احتیاط خوب است).

- و امّا احتیاط در (موضوعاتی که) شک (شما متساوی الطرفین است) چه رسد به ضمیمه کردن موهومات به این مشکوکات، حرجی است که مخلّ نظام زندگی است و دلالت می کند بر این تبعیض حکم عقل (البته) پس از در نظر گرفتن: 1- خوب بودن احتیاط مطلقا (که احتیاط بطور کلّی خوب است) 2- و