متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 7 صفحه 74

متن:

و توهّم: عدم جریان قبح التکلیف بلا بیان هنا، نظرا إلی أنّ الشارع بیّن حکم الخمر- مثلا- فیجب حینئذ اجتناب کلّ ما یحتمل کونه خمرا- من باب المقدمه العلمیّه- فالعقل لا یقبّح العقاب خصوصا علی تقدیر مصادفه الحرام.

مدفوع: بأنّ النهی عن الخمر یوجب حرمه الأفراد المعلومه تفصیلا و المعلومه إجمالا المتردّده بین محصورین، و الأول لا یحتاج إلی مقدمه علمیّه، و الثانی یتوقّف علی الاجتناب من أطراف الشبهه لا غیر، و اما ما احتمل کونه خمرا من دون علم إجمالی فلم یعلم من النهی تحریمه، و لیس مقدّمه للعلم باجتناب فرد محرّم یحسن العقاب علیه.

فلا فرق بعد فرض عدم العلم بحرمته و لا بتحریم خمر یتوقّف العلم باجتنابه علی اجتنابه، بین هذا الفرد المشتبه و بین الموضوع الکلیّ المشتبه حکمه- کشرب التتن- فی قبح العقاب علیه.

و ما ذکر من التوهّم جار فیه أیضا، لأن العمومات الدالّه علی حرمه الخبائث(1) و الفواحش(2) و (ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا)(3) تدلّ علی حرمه أمور واقعیّه یحتمل کون شرب التتن منها.

و منشأ التوهّم المذکور: ملاحظه تعلّق الحکم بکلیّ مردّد بین مقدار معلوم و بین أکثر منه، فیتخیّل أن التردید فی المکلّف به مع العلم بالتکلیف، فیجب الاحتیاط.

و نظیر هذا التوهّم قد وقع فی الشبهه الوجوبیّه، حیث تخیّل بعض: أن دوران ما فات من الصلوات بین الأقلّ و الأکثر موجب للاحتیاط من باب وجوب المقدّمه العلمیّه.

و قد عرفت، و سیأتی اندفاعه.

ترجمه:

یک توهّم توهّم و گمان عدم جریان قبح عقاب بلابیان در اینجا (شبهه موضوعیّه)

اشاره

نظر به اینکه شارع (فی المثل) حکم خمر را بیان نموده در نتیجه اجتناب از آنچه محتمل الخمر است از باب مقدّمه علمیه واجب است، پس (اگر شک کردی که این ظرف خمر است یا سرکه در صورت ارتکاب) عقل، عقاب تو را تقبیح نمی کند، به ویژه اگر مصادف با واقع شود، دفع می شود به اینکه: