متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 7 صفحه 99

* حاصل مطلب در تنبیه اول شبهه موضوعیه چیست؟

این است که اصاله الاباحه در یک موضوع خارجی جزئی وقتی جاری می شود که در آنجا و در رتبه قبل از آن یک اصل موضوعی و یا حکمی که اقتضای حرمت کند و حاکم بر این اصل (اباحه) وجود نداشته باشد، و الّا با وجود اصل سببی نوبت به اصل مسبّبی نمی رسد چرا که موضوع ندارد.

فی المثل در حالی که آمیزش با زوجه از نظر اسلام قطعا حلال و با اجنبیه بدون نکاح شرعی قطعا حرام است، اگر شخصی برخورد کند با زنی که: مردّد است که زوجه اوست و یا اجنبیه؟ و در نتیجه شک کند که آیا آمیزش با او حلال است یا حرام؟ نمی تواند اصاله الاباحه را جاری کند.

* چرا اصاله الاباحه در اینجا جاری نمی شود؟

زیرا شک در حلیّت و حرمت مسبّب از این شک است که آیا علقه زوجیت میان این زن و خود (شاک) منعقد شده است یا نه؟ لذا استصحاب می کند عدم علقه زوجیت را و در نتیجه حکم به حرمت آمیزش می کند پس نه تنها اصل موضوعی حاکم است، بلکه اصل حکمی و استصحاب حرمت هم حاکم است.

* چرا استصحاب حرمت در اینجا حاکم است؟

زیرا این زن یک زمانی قطعا بر این مرد حرام بوده و اکنون شک دارد که آیا آن حرمت سابق در اثر عقد نکاح رفته و حلیّت آمده است یا نه؟

لذا استصحاب می کند بقاء و همان حرمت سابقه را و دیگر نوبت به اصاله الاباحه نمی رسد.

* در تبیین مطلب فوق یعنی شبهه موضوعیه ای که اصل موضوعی مخالف در رتبه سابقه وجود دارد یک مثال دیگر بزنید؟

1- حیوانی که مذکّی باشد شرعا طاهر و حلال است.

2- حیوان میته شرعا نجس و حرام است.

3- گوشتی در وسط بیابان افتاده و ما شک می کنیم که آیا مذکّی است یا میته در نتیجه شک می کنیم که طاهر و حلال است یا نه؟ در چنین جایی اصاله الحلیّه و الطهاره جاری نمی شود.

* چرا؟

زیرا اصاله عدم التذکیه در رتبه سابقه جاری شده و حکم به نجاست و حرمت آن می شود و لذا نوبت به اصل حکمی نمی رسد.

* پس مراد از (و امّا مع عدم سبق ملک احد علیه فلا ینبغی الاشکال ...) چیست؟

ذکر مثال دیگری است که اصل موضوعی در آن وجود داشته و اصل حکمی یعنی اصاله الاباحه در آن جاری نمی شود فی المثل: