متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 108

1- فی بعض النسخ:« فالمشهور».

2- انظر الوسائل، 18: 87- 88، الباب 9 من أبواب صفات القاضی، الحدیث 39، 40، 41 و 44.

تشریح المسائل

* سوّمین مسئله از مسائل علم اجمالی و شبهه وجوبیّه و دوران بین المتباینین چیست؟

مسأله تعارض نصّین است، بدین معنا که در رابطه با یک امری دو دسته نصوص وارد شده که بر حسب ظاهر با یکدیگر در تعارض اند، و این تعارض نصّین سبب شبهه و اجمال شده است.

فی المثل:

در مورد کسی که از محلّ خود خارج و در چهار فرسنگی آنجا شب را بیتوته می کند و دوباره به وطن خود بازمی گردد، این سؤال پیش می آید که آیا باید نمازش را قصر بخواند و یا تمام؟

در اینجا دو دسته روایت وارد شده است، دسته ای از این روایات می گویند: قصر بر او واجب است، و دسته ای دیگر می گویند: اتمام بر او واجب است، و لذا: در تعارض با یکدیگر قرار می گیرند.

با توجّه به اینکه ما در اینجا علم اجمالی به وجوب احدهما یعنی قصر و یا اتمام داریم چه باید کرد؟

1- اگر ما بودیم و مقتضای قواعد باب علم اجمالی می گفتیم: باید احتیاط کرده، هم قصر بخواند و هم اتمام، چرا که مقتضی موجود و مانع مفقود است.

امّا: پاسخ مزبور طبق قاعده بوده و تا زمانی به درد می خورد که نصّ خاصّی در کار نباشد و حال آنکه در خصوص باب متعارضین اخبار فراوانی تحت عنوان اخبار علاجیه وجود دارد که دلالت بر تخییر دارند.

و لذا: به حکم این اخبار حکم به تخییر می شود و دیگر نوبت به احتیاط نمی رسد.

به عبارت دیگر:

فإذن فتخیّر در کلام معصوم جلوی آن احتیاط عقلی و شرعی را می گیرد. چرا که ادله احتیاط قادر بر معارضه با فاذن فتخیّر نیستند.

* اگر اشکال شود که اگر در متعارضین اخبار تخییر وجود دارد، متقابلا اخبار احتیاط و توقّف هم وجود دارد پس چرا با این گونه اخبار به علاج تعارض نمی پردازید؟ چه پاسخ می دهید؟

می گوئیم:

1- اخبار توقف مربوط به شبهات تحریمیه اند و مربوط به شبهات وجوبیّه نمی باشند، چرا که ما در شبهات وجوبیّه قصد توقف نداریم بلکه به دنبال عمل هستیم.