متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 112

1- انظر مفتاح الکرامه، 3: 405.

(پاسخ شیخ به رأی جناب قمی)

شیخ می فرماید:

شما آگاهید به اینکه اشتباه در یک موضوع، در هیچ جا، از جمله تکلیف بالمجمل نیست (یعنی: شبهه موضوعیّه ربطی به خطاب مجمل ندارد).

زیرا: مکلّف به، (یعنی اقض ما فات و یا صلّ الی القبله)، مفهومی است معیّن که اشتباه به دلیل برخی عوارض خارجیّه در مصداق آن رخ داده است مثل نسیان (که شما فراموش کرده ای ظهرت فوت شده یا عصر؟) و نحو آن (مثل نمازی که از پدر و مادرت فوت شده لکن نمی دانی چند روز فوت شده؟).

و خطاب صادره (از جانب شارع) برای قضای ما فات، هم شامل ما فات معلومه بالتفصیل را شامل است، هم ما فات مجهوله را (که محل بحث ماست).

و لذا (اقض ما فات)، اختصاص ندارد به مافاتی که معلوم بالتفضیل است نه عقلا و نه شرعا.

پس: قضای ما فات واجب است و (مکلّف) عقاب می شود به خاطر ترک آن در صورت جهل (و عدم علم تفصیلی بدان)، همان طور که عقاب می شود در اثر ترک آن در صورت علم تفصیلی (بدان).

(مؤیّدی بر آنچه گفته شد)

و تأیید می کند آنچه را (در لزوم احتیاط) گفتیم، حدیثی که در وجوب قضاء سه نماز، وارد شده بر کسی که یک نماز از پنج نماز یومیّه او فوت شده است، درحالی که معلّل شده است به برائت از ذمّه.

پس ظاهر تعلیل مفید عموم مراعات آن است در هرجائی که واجب در آنجا مشتبه شود (و گرچه مورد حدیث خاص است).

و لذا، مشهور فقهاء از مورد حدیث که تردد آن میان چهاررکعتی، سه رکعتی و دورکعتی است، تعدّی کرده و به نماز فوت شده مسافری که مردد میان دورکعتی و سه رکعتی است، به دو نماز در آن اکتفا نموده اند.

***