متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 130

قبیل نیّت، قصد قربت و قصد امتثال، اصلا امکان لحاظ نداشته اند چرا که معلول امرند و پس از تعلّق امر بفعل، به حکم عقل پدید می آیند.

* و امّا حاصل و نتیجه این بحث ها چه شد؟

این شد که اگر قرار باشد یک روزی یکی از این امور به دلیلی نادیده گرفته شود، باید آنکه پس از تعلّق امر به فعل پدید می آید و در رتبه متأخر از امور قبل الامری قرار دارند حذف و نادیده گرفته شوند و نه امور تحت الامری.

چرا؟

زیرا: امور بعد الامری مقیّد به قید تمکّن هستند، بدین معنا که:

وقتی عقل می گوید: صلّ مع النیّه، به شرط توان و تمکّن می گوید پس اگر قادر برآن نشدی شرط مزبور ساقط می شود.

نتیجه نهائی اینکه:

1- اگر شما تفصیلا می دانی که نماز ظهر با چنین اجزاء و شرائطی واجب است به حسب حکم عقل اقدام به انجام یک نماز کامل العیار همراه با نیّت می کنی، که این معنای تمکّن است.

2- و چنانچه علم تفصیلی به اجزاء و شرائط قبل الامری و یا بعد الامری نداری بلکه اجمالا می دانی که مثلا قبله شرط نماز است و لکن نمی دانی که در کدام جهت است، شما تمکّن از انجام شرط مزبور را نداری.

یعنی: قادر بر انجام مأمور به با نیّت کامل نیستی، و لذا می توانی از نیّت که همان قصد تعیین است و بعد الامری بگذری.

* با توجّه به مطالب فوق مراد از (انّ النیّه فی کلّ من الصلوات المتعدّده ...) چیست؟

درحقیقت پاسخ به این سؤال است که:

اکنون که بنا شد ما این شرایط را رعایت کنیم و فی المثل در احراز قبله به هر چهار جهت نماز بگذاریم، قصد وجه و یا همان نیّت در این چهار عمل چه می شود؟ به کدام یک از این چهار عمل قصد وجوب کنیم و به کدام یک قصد قربت؟

و لذا شیخ (ره) می فرماید:

سابقا در مسأله ظهر و جمعه طریقه نیّت کردن را به شما آموختم و آن اینکه:

به هر محتملی که می رسید این گونه نیّت کنید که این محتمل را بجا می آورم، تا به توسط این و سایر محتملاتی که قبل و یا بعد آن انجام می شود، واجب واقعی تحقّق یابد قربه الی اللّه.