متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 187

1- فی بعض النسخ بدل« غیر طلبیّه»:« مجمله».

2- کذا فی النسخ: فیلتزم.

ترجمه

اشکال:

اگر گفته شود: بنای عقلاء در اوامر معمولی عرفی که از اطبّاء و موالی صادر می شود بر وجوب احتیاط است، چرا که وقتی طبیب امر می کند بیمار را به درست کردن معجونی و مریض در جزئیّت فلان ماده نسبت به معجون شک می کند، در صورتی که بداند (داخل کردن آن جزء) ضرری ندارد، و با وجود این که قادر بر تهیّه آن است آن را ترک می کند، مستحقّ ملامت است.

و این چنین است امر مولی اگر امر کند بنده اش را به انجام چنین فعلی

پاسخ:

امّا دستورات پزشک ارشادی هستند و مطلوب در آنها احراز و دستیابی به خاصیتی است که مترتّب بر مأمور به (یعنی معجون) است.

و لذا ما از حیث اطاعت و معصیت در اوامر ارشادیه بحثی نداریم.

در نتیجه: اگر بیان آن معجون با یک جمله خبریّه غیر طلبیّه هم باشد، رعایت احتیاط (و انجام اکثر) در آن لازم است، گرچه ثواب و عقابی بر مخالفت یا موافقت با آن مترتب نیست، و حال آنکه سخن در این مسئله (یعنی: برائت و احتیاط) از جهت قبح عقاب آمر است به دلیل مخالفت عبد با جزء مجهول (مشکوک) و یا عدم قبح چنین عقابی در امر مولوی و نه ارشادی).

(مؤاخذه عبد در صورتی که عاجز از تحصیل علم به جزء مشکوک باشد قبح است)

و امّا نسبت به اوامر مولی که به قصد اطاعت صادر شده اند، در صورتی که عبد از تحصیل علم به جزء مشکوک عاجز باشد و مولی نیز بر این (جدّ و جهد) او آگاه است، درحالی که قادر بر برطرف کردن جهل اوست و لو از طریق برخی راه های غیر متعارفه و لکن به همان بیان متعارف اکتفا نموده و در نتیجه به سبب عوارضی برخی از مسائل بر عبد پوشیده و مستور مانده، ما ملتزم به قبح مؤاخذه هستیم.

بله، گاهی مولی امر می کند بنده اش را به یک مرکبی که معلوم است غرض از آن مرکب تحصیل یک عنوانی است که اگر مرکب بدون آن جزء مشکوک انجام شود، در تحصیل آن (عنوان) شک می شود.

همان طور که وقتی امر می کند به معجونی و معلوم است که غرض از آن معجون اسهال