متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 225

1- استدلّ به فی ضوابط الاصول: 326، و هدایه المسترشدین: 450.

2- « مثل» من بعض النسخ.

3- استدلّ به فی ضوابط الاصول: 327.

4- أشار إلی هذا الوجه فی ضوابط الاصول: 326.

5- لم ترد« و هو العقاب» فی بعض النسخ.

6- هذا الوجه أیضا ذکره فی هدایه المسترشدین: 450، و ضوابط الاصول: 328.

1- مثل: استصحاب اشتغال، پس از انجام اقل بدین معنا که می گویند:

(قبل از انجام اقل، یقین به اشتغال ذمّه داشتیم، اکنون و پس از انجام اقل، مثلا نماز بدون سوره شک می کنیم که آیا آن اشتغال ذمّه باقی است یا نه؟)

استصحاب می کنیم، بقاء اشتغال ذمه را، و نتیجه می گیریم که اکثر واجب است، پس باید احتیاط نموده اکثر را بجا می آوریم).

2- مثل اشتغال یقینی که مقتضی تحصیل وجوب یقینی به برائت است. (یعنی: ما یقین داریم که ذمّه ما مشغول به یک واجبی است، و لذا عقل حکم می کند که یقین به فراغت ذمّه پیدا کنیم، که این کار جز به اتیان اکثر حاصل نمی شود، پس باید اکثر را بجا آوریم).

3- مثل ادلّه اشتراک که دلالت دارند بر اینکه غائبین و حاضرین در عصر رسول اللّه، همه و همه در احکام و تکالیف واقعیه مشترک اند، به دلیل اشتراکمان با حاضرینی که بر مکلّف به علم تفصیلی داشته اند.

4- مثل: وجوب عقلی دفع ضرر محتمل که همان عقاب است، و به عبارت دیگر: وجوب مقدمه علمیه برای واجب. (یعنی: می گویند: در ما نحن فیه نسبت به تمسک اکثر، احتمال عقوبت می دهیم، چرا که شاید در واقع اکثر واجب باشد و ترک آن مؤاخذه بیاورد، دفع عقاب محتمل هم عقلا لازم است، پس باید از باب مقدمه علمیه اکثر را انجام دهیم، تا امتثال صدق کند.

5- و مثل: حصول قصد قربت (که در خصوص عبادت رکن اصلی عمل است) با اتیان اقل حاصل نمی شود، چرا که نمی دانیم که آیا اقلّ مطلوبیت ذاتیه، دارد یا نه؟

پس: اکتفا به انجام اقلّ در عبادات جایز نیست، بلکه باید اکثر را با انجام جزء مشکوک بجا آوریم.

***

تشریح المسائل

* مراد از (ثمّ بما ذکرنا فی منع جریان الدلیل العقلیّ المتقدّم فی المتباینین ...) چیست؟

اینست که: در بحث قبلی به اینجا رسیدیم که در باب اقلّ و اکثر، عقلا احتیاط واجب نشد، چرا که جهل در اینجا غیر از جهلی بود که در متباینین وجود داشت.