متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 231

این که کسی طرفدار اصل مثبت باشد.

یعنی بگوید: استصحاب می کنم، اشتغال را و نتیجه می گیریم امر مولی به اکثر تعلّق گرفته است پس اکثر بر من واجب شده و باید آن را انجام دهم.

امّا اصل مثبت:

اوّلا: حجت نیست.

ثانیا: برفرض که اصل مثبت به معنای مذکور حجّت باشد به درد باب اقلّ و اکثر نمی خورد اگرچه به درد باب متباینین خورد.

چرا؟ زیرا: قبل از شروع در عمل، به برکت قانون قبح عقاب بلا بیان وجوب اکثر را نفی کرده ثابت نمودیم که اشتغال ذمّه معیّنا به اقلّ است.

حال: وجوب اکثر که با حکم عقل نفی شده است، چگونه با استصحاب ثابت می شود؟

پس: دلیل فوق هم اثبات کننده احتیاط در جزء مشکوک نمی باشد.

* جناب شیخ آیا می توانند در اثبات احتیاط در ما نحن فیه از قاعده اشتغال استفاده کنند؟ یعنی آیا می توان پس از این که اقل را به جا می آوریم و سپس برای ما شک حاصل می شود که آیا برائت از ذمّه برای ما حاصل شده یا نه؟ بگوئیم: اشتغال یقینیّه، فراغت و برائت یقینیّه می خواهد و اکثر را به جا آوریم؟

خیر، قاعده اشتغال هم در اینجا بی فایده است.

چرا؟ زیرا: قاعده اشتغال عصاره همان دلیل عقلی اوّل است که در متباینین آمد. سپس در اقل و اکثر مورد توهّم واقع شد که پاسخ آن را دادیم.

به عبارت دیگر: تحلیل قاعده اشتغال یقینیّه، برائت یقینیّه، می خواهد، همان مقتضی موجود مانع مفقود، و وجوب الاحتیاط دفعا للعقاب المحتمل است.

و امّا: اگر در اقلّ و اکثر مقتضی موجود است. چون به دلیل خطابات وارده اجمالا می دانیم که یا اقلّ واجب است یا اکثر و اگر در اقل و اکثر مانع مفقود است چون جهل منحل شده به یک علم تفصیلی و یک مجهول. و لذا در طرفی که مجهول و یا مشکوک است برائت جاری می کنیم.

پس: جهل در اینجا مانع از احتیاط و یا مانع از احتمال عقاب است.

وقتی جهل یک طرف قرار گرفت و مانع از احتمال عقاب شد، دیگر قاعده اشتغال لازم ندارد، به عبارت دیگر: اشتغال یقینی، برائت یقینیّه می خواهد، از شما می پرسیم اشتغال یقینی شما نسبت به اقلّ است یا نسبت به اکثر؟

خواهید گفت نسبت به اقلّ، چون نسبت به اکثر اشتغال یقینی ندارید تا برائت یقینی لازم بشود.