متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 236

فیه از همین قبیل است، چرا که:

1- طرف اقل قطعا معلوم است و واجب الاتیان.

2- جانب اکثر به تنهائی مشکوک است که قاعده قبح عقاب در آن جاری می شود.

پس: دلیلی برای احتیاط وجود ندارد.

* اگر کسی ثابت کند که با وجود این که علم اجمالی ما در اینجا به گونه ای است که یک طرف معلوم و متیقّن بالتفصیل و طرف دیگر مشکوک است و لکن مع ذلک علم اجمالی مؤثر بوده و مقتضی احتیاط است، پس باید احتیاطی شد و جانب اکثر را گرفت چه پاسخ می دهید؟

قبول کرده پاسخ می دهیم: فالدلیل العقلی من هذه الجهه یحتاج الی مزید تأمّل.

زیرا: مسئله روی این دور می زند که آیا چنین علم اجمالی نیز مؤثر بوده و سبب احتیاط می شود یا نه؟

پس 100% و قاطعانه نمی توان حکم به برائت عقلیه نمود.

* مراد از (بقی الکلام فی انّه کیف قصد القربه باتیان الاقل مع ...) چیست؟

پاسخ جناب شیخ است به دلیل ششم حضرات قائلین به اصاله الاحتیاط در ما نحن فیه و لذا می فرماید: در این که عبادت نیازمند قصد قربت است شکّی نیست.

امّا: قصد قربت دارای درجات و مراتبی است، یکی عبادت را به جا می آورد برای رفتن به بهشت، یکی عبادت را انجام می دهد برای رهائی از جهنم، یکی عبادت می کند قربه الی اللّه، یکی هم در عالی ترین درجه قصد قربت می گوید: (وجدتک اهلا للعباده، فعبدتک).

حال: در قصد قربت لازم نیست که تو نیّت کنی که من اقلّ را به جا می آورم قربه الی اللّه بلکه می توانی یک درجه پائین تر نیت کرده بگویی: اقل را به جا می آورم برای رهائی از دوزخ اگر همین مرحله از نیت هم باشد، شرط صحت عبادت حاصل شده است.

پس: غایت عبادت تخلّص از عقاب است.

رهائی از عقاب با انجام اقل نیز حاصل می شود.

پس دلیلی برای وجوب احتیاط و انجام اکثر وجود ندارد.

نکته:

* پاسخ امام خمینی (ره) به اشکال و یا دلیل ششم حضرات قائلین به اصاله الاحتیاط در جزء مشکوک چیست؟