متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 240

1- هو صاحب الفصول فی الفصول: 357.

2- الوسائل 18: 119، الباب 12 من أبواب صفات القاضی، الحدیث 28.

3- الوسائل 11: 295، الباب 56 من أبواب جهاد النفس، الحدیث الأوّل.

المشکوک، و عدم جریانها فی الشکّ فی الوجوب الغیریّ(1).

و لا یخفی علی المتأمّل: عدم الفرق بین الوجوبین فی نفی ما یترتّب علیه، من استحقاق العقاب؛ لأنّ ترک الواجب الغیریّ منشأ لاستحقاق العقاب و لو من جهه کونه منشأ لترک الواجب النفسیّ.

نعم، لو کان الظاهر من الأخبار نفی العقاب المترتّب علی ترک الشی ء من حیث خصوص ذاته، أمکن دعوی ظهورها فی ما ادّعی.

مع إمکان أن یقال: إنّ العقاب علی ترک الجزء أیضا من حیث خصوص ذاته؛ لأنّ ترک الجزء عین ترک الکلّ، فافهم.

هذا کلّه إن جعلنا المرفوع و الموضوع فی الروایات خصوص المؤاخذه، و أمّا لو عمّمناه لمطلق الآثار الشرعیّه المترتّبه علی الشی ء المجهول، کانت الدلاله أوضح، لکن سیأتی ما فی ذلک.

*** ترجمه

(استدلال به اخبار بر برائت در باب اقل و اکثر)

و امّا دلیل نقلی ما: همان اخباری است که دلالت کننده بر برائت اند و سندا و دلالتا واضح و روشن هستند؛ و لذا اعتماد کرده اند بر این اخبار در مسأله (اقلّ و اکثر)، کسانی که مقتضای عقل را در این مسئله بنابراین که مراعاه علم اجمالی واجب است، احتیاط قرار داده اند، هرچند الزام در یکی از دو طرف تفصیلا معلوم است (و جهل به طرف دیگر غلتیده است).

بررسی بیشتر این اخبار در بحث شبهه تحریمیّه و شبهه وجوبیّه گذشت. از جمله این روایات این سخن امام علیه السّلام است که می فرماید: حکمی را که خداوند علمش را از بندگان مستور داشته، از عهده آنان برداشته شده.

کیفیت استدلال این که: