متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 242

ادعای ظهور آنها در آنچه ادّعا شده (یعنی وجوب نفسی) ممکن است.

در صورتی که ممکن است گفته شود: عقاب بر ترک جزء نیز لخصوص ذاته (یعنی همان عقاب بر ترک واجب نفسی) است، چرا که ترک جزء، عین ترک کل است. این بحث ما با برخی مشایخ (بر این مبناست که) ما آنچه را که در این روایات رفع می شود، خصوص مؤاخذه قرار دهیم. و الّا اگر ادلّه برائت را تعمیم و توسعه بدهیم به مطلق آثار شرعیه ای که مترتب بر تکلیف مجهول است، دلالتشان بر وجوب اکثر واضح تر است، اما به زودی در رابطه با این مطلب بحث خواهیم کرد.

***

تشریح المسائل

* اولین دلیل شیخ برای اثبات برائت نسبت به جزء مشکوک چه بود؟

برائت عقلی و قانون قبح عقاب بلا بیان بود که تفصیلا بیان گردید حاصل مطلب اینکه: هرچند جهل در اقل و اکثر مثل شک بدوی است و می دانیم که باید در اکثر برائت جاری کنیم و لکن چند جهل در اقل و اکثر مثل شک بدوی است و می دانیم که باید در اکثر برائت جاری کنیم و لکن ممکن است کسی بگوید: جهل در اینجا نیز مثل جهل در متباینین است و اقتضا می کند احتیاط را، و عقلا نمی توان گفت که 100% بر برائت دلالت دارد.

به عبارت دیگر: اگر 1% هم احتمال داده شود که این جهل تفکیک شده از علم که در یک طرف افتاده مانع از برائت باشد و اقتضا بکند احتیاط را چه می کنید همان طور که در متباینین چنین بود.

می گوئیم: ما 99% مطمئن هستیم که احتیاط در اقلّ و اکثر واجب نیست و می توانیم به اقلّ قناعت کنیم و در اکثر برائت جاری نمائیم؛ باقی می ماند آن یک در صد احتمال که آن را نیز از طریق ادلّه نقلیّه جبران می کنیم.

به عبارت دیگر: برخی از اصولیین در مسئله اقل و اکثر بر اساس محاسبات عقلی معتقد به مراعات احتیاط و علم اجمالی شده اند، لکن به اخبار البراءه که رسیده اند قاطعانه نسبت به اکثر حکم به برائت و عدم وجوب نموده اند.

* مقدّمه بفرمائید موضوع برائت شرعیّه چیست؟

عدم العلم و یا شک و یا جهل بسیط نسبت به حکم واقعی است، و محمولش اباحه ظاهری و