متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 275

* پس مراد از (و امّا ما استشهد به: من فهم الاصحاب ... الخ) چیست؟

می فرماید: این که صاحب فصول در اثبات مدّعایش از فهم علماء استفاده کرد و گفت: ادله برائت اثر وضعی و جزئیت را برمی دارد، و به آن دو اصل متمسّک شد، باید بگوئیم که اصاله العدم و عدم الدلیل دلیل العدم ربطی به ادلّه برائت ندارند و مدرکشان اخبار برائت نمی باشد.

* چرا مدرک دو اصل مزبور اخبار برائت نیست؟

زیرا این اصول عدمیّه را حضرات در غیر احکام شرعیّه نیز جاری می کنند یعنی: در احکام لفظیّه و لغویّه همچنین در اصول اعتقادی و غیر این ها نیز از این اصول استفاده می شود.

فی المثل: اگر در جائی شک کنند که قرینه ای برخلاف ظاهر وجود دارد یا نه؟ از اصاله عدم القرینه که فردی از افراد اصاله العدم است استفاده کرده می گویند اصل اینست که: قرینه ای در کار نیست، و هکذا در احتمال تقدیر، تخصیص، نقل، اشتراک و ....

و یا فی المثل: از (عدم الدلیل، دلیل العدم) در امور عرفیّه و اعتقادیه استفاده می کنند امّا: به نظر ما از اخبار برائت بالاجماع در محدوده احکام شرعیّه استفاده می شود و اگر هم تعمیمی داشته باشند در همین محدوده بوده و به درد سایر احکام نمی خورند.

و لذا: با این دلیل اخصّ، مدّعای اعم جناب صاحب فصول اثبات نمی شود.

* پس مراد از (و المستند فیه عندهم شی ء آخر ذکره کلّ من تعرّض لهذا القاعده) چیست؟

اینست که:

1- اصاله العدم اگر در رابطه با احکام شرعیّه جاری شود، استصحاب عدم نامیده می شود و مشمول ادلّه استصحاب می شود.

- و اگر در احکام عرفیّه و لغویه و ... جاری شود، از باب بناء عقلا حجت است و تا جائی ارزش دارد که سیره عقلائیه جاری می شود.

2- قانون عدم الدلیل دلیل العدم نیز:

الف: گاهی با کمک از قرائن خارجیّه از آن استفاده می شود که در اینجا ما تابع قرینه هستیم.

ب: گاهی هم ما هستیم و خود این دلیل.

اگر این دلیل برای کسی یقین آور بود، خوب یقینش در حق خودش حجت است چرا که یقین از هر راهی که حاصل شود حجت است.

و اگر مظنّه و گمان آور بود باز از دو منظر به آن نگاه می شود: باید دید که طرف انسدادی است و مطلق الظّن را حجّت می داند و یا این که ظنون خاصّه را. که در جای خود به این مطلب