متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 285

1- لم ترد:« فله وجه» فی بعض النسخ.

2- فی( ه):« بملاحظته».

ترجمه

(شک در جزئیّت هنگام اختراع مرکب)

سپس می فرماید: اگر در جزئیت سوره به معنای مذکور (اختراع) شک بشود، اصل، عدم جزئیّت آن است (و شارع در هنگام اختراع مرکب، سوره را ملاحظه نکرده).

پس وقتی عدم جزئیّت سوره در ظاهر ثابت شود، این نتیجه برآن مترتب است که ماهیتی که امر به آن تعلّق گرفته، همان اقلّ است.

زیرا تعیین ماهیّت اقلّ (به عنوان مأمور به)، نیاز دارد به یک جنس وجودی که همان اجزاء معلومه (یعنی نه جزء) است و یک فصل عدمی که همان عدم جزئیت چیزی غیر از آن اجزاء معلومه و عدم اعتبار این جزء (یعنی سوره) با آن اجزاء است (یعنی 9 جزء لحاظ شده و لکن سوره لحاظ نشده).

و جنس در این فرض موجود، و فصل نیز به سبب اصل اصاله العدم ثابت است پس مأمور به (یعنی اقلّ) تعیّن می یابد.

حال در پاسخ به ان ارید در متن قبل می گوید: اگر چنین باشد برای آن وجهی است، مگر گفته شود: جزء بودن شی ء (در مرحله اختراع) برگشتش به ملاحظه مرکب است از این جزء (سوره) و سایر اجزاء به عنوان شی ء واحد (یعنی وحدت اعتباری برود روی 10 جزء)، چنان که جزء نبودنش برگشت دارد به ملاحظه اجزاء دیگر غیر از او به عنوان شی ء واحد (یعنی وحدت اعتباری برود روی نه جزء).

پس: جزئیت یک شی ء (مثل سوره) و کلیّت مرکّبی که شامل این جزء می شود مجعول به جعل واحد است (یعنی ده جزء با یک جعل وحدت اعتباریه پیدا می کنند).

پس: شک در جزئیّت یک شی ء (مثل سوره) شک در کلیّت اکثر است (بدین معنا که شک می کنیم به این که آیا وحدت رفته است روی 10 جزء یا نه؟)، و نفی جزئیّت یک شی ء (مثل سوره) نفی کلیّت است (بدین معنا که وحدت روی ده جزء نرفته است).

پس: اثبات کلیّت اقلّ (9 جزء) با نفی جزئیّت سوره اثبات یکی از دو ضدّ است بر نفی ضدّ دیگر، و بالعکس کردن مسئله اولی از این صورت نیست.

از این مطلب، روشن می شود که تمسّک به اصالت عدم التفات آمر به هنگام تصوّر ماهیّت