متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 287

2- پس از بلوغ شک می کنم که این جزء بر من واجب است یا نه؟

پس: استصحاب می کنم عدم وجوب سوره را.

* مراد از (و حالها حال سابقها بل أردأ؛ لان الحادث المجعول هو وجوب الکل ...) چیست؟

پاسخ شیخ است به استدلال مذکور و لذا می فرماید: وجوب جزء مشکوک به سه نحو قابل تصور است که باید دید مراد مستدل کدام یک از این سه نحو است؟

- وجوب نفسی ضمنی.

- وجوب عقلی به معنای لابدیّت.

- وجوب غیری شرعی که به تبع ذی المقدّمه یعنی اکثر واجب می شود.

- حال از جناب مستدل می پرسیم مراد شما چیست؟

الف: اگر مراد شما، استصحاب عدم وجوب نفسی جزء مشکوک است به شما می گوئیم:

اوّلا: برای هیچ جزئی از اجزاء چه آنها که معلومه هستند و چه آنها که مجهوله و یا مشکوکه هستند، وجوب نفسی جعل نمی شود.

ثانیا: وجوب نفسی از جانب مولی روی کلّ و مجموع می آید، و لذا هر جزئی سهم خودش را از وجوب کل دریافت می کند، نه این که خودش علی حده واجب نفسی باشد.

پس: وجوب الجزء عین وجوب الکل.

ب: اگر مراد شما نفی وجوب عقلی به معنای لابدیّت است از این باب که این جزء مشکوک اگر واجب باشد مقدّمه می شود برای اکثر، به عنوان ذی المقدمه.

حال: برای تحقّق ذی المقدمه یعنی اکثر، ناگزیریم از مقدّمه.

به شما می گوئیم: لابدیّت یک وصف جدا از جزء بودن نمی باشد، بلکه چیزی که جزء یک واجب باشد لا بدّ منه از او هستیم.

وقتی صفتی لازم لا ینفکّ چیزی باشد، جائی برای جریان اصل نیست، بلکه اصل در متبوع آن جاری می شود. بدین معنا که آن فلان شی ء جزء هست یا نه؟

اگر جزء باشد لا بدّ منه است و الّا اگر جزء نباشد، لا بدّ منه نیست. فی المثل: زوجیت لازمه ذاتی و لا ینفک اربعه است به نحوی که توجه بوجودها و تنعدم. و لذا: زوجیت قابل تفکیک از اربعه نیست تا بگوئیم: زمانی جزء بود و لکن لابدیّت نداشت و یا اربعه بود ولی زوجیّت نداشت و بعدا با یک حدوث مغایر، حادث شد.

ج: و اگر مراد شما استصحاب عدم وجوب غیری شرعی جزء است، باید بگوئیم این اصل