متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 293

2- جنبه منفی آن، عدم ملاحظه سوره است در نماز، که آن را با اصل عدم احراز می کنیم، سپس حکم بر اقل مترتب می شود.

* مراد از (الّا ان یقال: انّ جزئیّه الشی ء مرجعها الی ملاحظه المرکب منه و ...) چیست؟

اینست که: ممکن است کسی بگوید: جزئیت در مرحله اختراع:

1- جزئیت به این معناست که شارع مقدس نماز را به عنوان یک مجموعه ده جزئی اعتبار کرده است و یا به عبارت دیگر ده شی ء را واحد اعتبار کرده.

2- عدم جزئیت بدین معناست که شارع آن ده شی ء را به عنوان یک واحد اعتبار نکرده، و لذا اصاله عدم الجزئیّه بی معناست.

به عبارت دیگر: استصحاب در اینجا قابل جریان نیست، چرا که اصل اینست که: این مجموعه را ده جزئی اعتبار نکرده، و اثر عقلی آن اینست که پس 9 جزئی اعتبار کرده پس با معارض روبرو می شود.

یعنی: می توان گفت اصل اینست که شارع این مجموعه را 9 جزئی اعتبار نکرده پس اثر عقلی آن اینست که 10 جزئی اعتبار کرده.

حال اگر در چنین جائی شما اصل عدم را در یک طرف بیاوری اثبات احد الضدّین در نفی ضد دیگر کرده ای و این عقلا باطل است.

مثالی ساده در تنظیر مطلب: شما اجمالا می دانید که لباسی که مادرتان برایتان خریده است یا سفید است یا سیاه.

امّا: یکی می گوید: الاصل عدم الابیضیّه، پس اسود است.

یکی هم می گوید: الاصل عدم الأسودیه، پس سفید است.

قطعا هیچ یک از این دو طرف بر دیگری رجحان ندارد.

پس: جزئیت در مرحله اختراع دو جور معنا شد:

- بنا بر یک معنا که شارع در هنگام اختراع مأمور به سوره را لحاظ نکرد.

- بنا بر یک معنا، نمی دانیم که بالاخره شارع وحدت را روی اجزاء اعتبار کرده و یا روی نه جزء.

* پس: مراد از (و منه یظهر: عدم جواز التمسّک بأصاله عدم التفات ...) چیست؟

اشاره به مرحله اول یعنی جزئیت در مرحله التفات است و لذا شیخ می فرماید: شما که می گوئید: الاصل عدم الجزئیّه، یعنی: اصل اینست که: به ده چیز التفات نشده است.

- اثر عقلی این معنا اینست که: پس به نه چیز التفات نموده است.