متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 295

متن المسأله الثانیه ما إذا کان الشکّ فی الجزئیّه ناشئا من إجمال الدلیل کما إذا علّق الوجوب فی الدلیل اللفظی بلفظ مردّد- بأحد أسباب الإجمال- بین مرکّبین یدخل أقلّها جزءا تحت الأکثر بحیث یکون الآتی بالأکثر آتیا بالأقلّ.

و الإجمال: قد یکون فی المعنی العرفیّ، کأن وجب فی الغسل غسل ظاهر البدن، فیشکّ فی أنّ الجزء الفلانی- کباطن الاذن أو عکنه(1) البطن- من الظاهر أو الباطن.

و قد یکون فی المعنی الشرعیّ، کالأوامر المتعلّقه فی الکتاب و السنّه بالصلاه و أمثالها، بناء علی أنّ هذه الألفاظ موضوعه للماهیّه الصحیحه یعنی الجامعه لجمیع الأجزاء الواقعیّه.

و الأقوی هنا أیضا: جریان أصاله البراءه؛ لعین ما أسلفناه فی سابقه من العقل و النقل.

*** ترجمه

(مسأله دوّم: از مسائل اربعه اقلّ و اکثر)

اشاره

اینست که: شکّ در جزئیّت ناشی از اجمال دلیل باشد، همان طور که اگر وجوب در لسان دلیل لفظی به لفظی (و یا موضوعی) تعلّق بگیرد که به سبب یکی از اسباب اجمال (یعنی عدم وضوح معنای لغوی یا شرعی و یا عرفی اش) مردّد است میان دو مرکب (نه جزئی و ده جزئی مثلا)، که اقل این دو مرکب داخل در تحت اکثر است به نحوی که انجام اکثر، انجام اقلّ باشد. (و حال آنکه در متباینین، خواندن ظهر به معنای خواندن جمعه نیست).