متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 296

1- فی النسخ:« عکن»، و فی بعض آخر:« عکره»، و العکنه: ما انطوی و تثنّی من لحم البطن سمنا، و العکره: من عکر، أی عطف و رجع، و المراد من کلیهما: انطواء بعض البطن و رجوعه علی بعضه الآخر من کثره السمن.

(اجمال در معنای عرفی و شرعی)

اجمال:

1- گاهی در معنای عرفی است، مثل اینکه واجب شده است در غسل، شستن ظاهر بدن پس شک می شود که آیا فلان جزء مثل درون گوش یا چینهای روی شکم (در اثر چاقی) از ظاهر بدن بحساب می آیند یا باطن؟

2- و گاهی در معنای شرعی است، مثل اوامر شرعیّه ای که در کتاب و سنّت به صلاه و امثال آن (از صوم، حج و ...) تعلّق گرفته است.

البته بنا بر اینکه این الفاظ وضع شده است برای ماهیّت صحیحه ای که جامع تمام اجزاء واقعیه است (یعنی: همه اجزاء در صدق مسمّی رکنیّت و دخالت دارند به نحوی که اگر در یک جزء آن شک شود نامش اجمال نصّ است و لکن در صورتی که شما اعمی باشید و در آن جزء شک شود، نامش اطلاق نصّ است).

نظر جناب شیخ و جریان برائت در این مسئله

در اینجا نیز (به عقیده ما)، به دلیل همان مطالبی که در مسأله قبل از عقل (یعنی قبح عقاب بلا بیان) و نقل (یعنی: رفع ما لا یعلمون)، گذراندیم، قول قوی تر اینست که: اصل برائت جاری می شود.

***

تشریح المسائل

* مسأله اوّل در باب اقل و اکثر ارتباطی و شک در جزئیت چه بود؟

این بود که منشا شک و تردّد، فقدان نصّ باشد.

* مسأله دوّم در باب اقل و اکثر ارتباطی و شک در جزئیت چیست؟

اینست که منشا شک و تردید در جزئیت جزء اجمال نصّ باشد.

یعنی: خطابی از مولی صادر شده که در این خطاب یا نصّ، دو معنا محتمل است یکی اقلّ و یکی اکثر، منتهی اقلّ به نحوی است که داخل در تحت اکثر است.

* این مطلب اشاره به چه امری دارد؟

به اینکه هر اقل و اکثری محلّ بحث ما نیست، بلکه آن اقلّ و اکثری محلّ بحث ماست که