متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 306

اکثر و یا جزء مشکوک در اجمال نصّ و لذا می فرماید:

این یک قیاس مع الفارق است. چرا؟ زیرا:

1- در دوران امر بین متباینین و اجمال نصّ، مثل: حافظوا علی الصلوات و الصلاه الوسطی، که وسطی مجمل است و امرش دائر میان ظهر و جمعه می باشد علم اجمالی به قوّت خود باقی است و مقتضی احتیاط می باشد، چرا که راه دیگری جهت امتثال یقینی خطاب به جز احتیاط وجود ندارد.

2- لکن در ما نحن فیه یعنی باب اقلّ و اکثر و اجمال نصّ، علم اجمالی منحل می شود به یک علم تفصیلی نسبت به اقل و یک شک بدوی نسبت به اکثر، چرا؟

زیرا: اقلّ علی کلّ حال واجب و ترکش عقاب آور است، گرچه در اینکه وجوبش نفسی است یا غیری، هنوز مورد سؤال است.

لکن این عدم علم به نفسی بودن وجوب آن و یا غیری بودنش، تأثیری در حکم عقل ندارد، آنچه مهم است، اصل وجوب است که در اینجا موجود است و آن وجوب یقینی اقلّ است.

و لذا: اقلّ را که قدر متیقّن است انجام می دهیم و در وجوب اکثر که مشکوک به شک بدوی است به همان دلیل عقلی و نقلی برائت که در فقدان نصّ جاری بود، تمسّک کرده، می گوییم در اینجا نیز جاری است.

به عبارت دیگر شیخ می فرماید:

بله، من در اجمال الخطاب قائل به احتیاط بوده لکن اجمال الخطابی که برمی گردد به متباینین و نه اجمال الخطابی که برمی گردد به اقلّ و اکثر.

فی المثل:

صلاه الوسطی، یک خطاب مجمل است لکن تردّدش میان ظهر و جمعه است و ظهر و جمعه متباینین اند. و در متباینین باید احتیاط کرد چه فقدان نص باشد و یا اجمال نصّ

امّا: در ما نحن فیه که علم اجمالی مردّد است میان اقلّ و اکثر، علمش در یک طرف یعنی به اقل تعلّق می گیرد و جهلش به طرف دیگر که اکثر است.

آن طرفی که شک و جهل در آن قرار می گیرد محلّ اجرای اصاله البراءه است بدون اینکه تفاوتی باشد بین فقدان نصّ و اجمال نصّ.

* پس مراد از (و الحاصل: انّ مناط وجوب الاحتیاط ... الخ) چیست؟

اینست که: