متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 309

1- هو الشیخ محمّد تقی فی هدایه المسترشدین: 113.

2- فی النسخ زیاده:« أنّه».

ترجمه

(اشکال)

اگر گفته شود:

وقتی متعلّق خطاب (ظاهر البدن)، مجمل باشد، تکلیف به مراد شارع از لفظ نیز قطعا منجّز می شود. پس واجب می شود:

1- حصول قطع به مراد او با انجام عمل، که به سبب ترک آن استحقاق عقاب می آید با اینکه معنای لفظ مجمل است (و لکن مراد او مفهومی مبیّن است).

2- عدم قناعت به احتمال تحصیل مراد (به سبب انجام اقل) و احتمال خروج از استحقاق عقاب (بلکه باید یقین حاصل کنی).

(پاسخ شیخ:)

می گویم: تکلیف، متعلّق به مفهوم مراد از لفظ و مدلول آن نیست (یعنی خطاب روی موضوع له نرفته و نفرموده أقیموا المراد)، تا از قبیل تکلیف به مفهوم مبیّنی باشد که مصداقش مشتبه میان دو امر است، تا اینکه احتیاط در آن واجب شود و لو مصداق، با توجّه به وجوب قطع به حصول مفهوم معیّنی که از عبد طلب می شود، مردّد باشد میان اقلّ و اکثر، چنانکه توضیح آن در مسئله چهارم خواهد آمد.

و امّا امر مولی تعلّق گرفته است به مصداق المراد و المدلول (مثل صوم و صلاه که مصداق المراد مردد است میان اقلّ و اکثر).

زیرا مصداق (صوم یا صلاه) موضوع له این لفظ است (یعنی که صلاه برای مصداق مراد وضع شده است)، منتهی:

متّصف شدن این به مفهوم المراد و المدلول، پس از وضع و استعمال است (یعنی وقتی لفظ در یک معنائی وضع شد، آن معنا مصداق المراد و یا مصداق موضوع له است).

پس نفس متعلّق تکلیف مردّد میان اقلّ و اکثر است و نه محصّل و مصداق آن

(یک توهّم)

و مثل توهّم مذکور است این توهّم که:

اگر لفظ (استعمال شده) در عبادات، وضع شده باشد برای (عبادت) صحیح، درحالی که مصداق صحیح مردّد است بین اقلّ و اکثر، پس احتیاط در آن واجب است.