متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 366

2- در مسئله چهارم آن چیزی را که مولی از ما خواسته است، مفهومی است مبیّن که ما در آن تردیدی نداریم و لکن مصداق این مفهوم مرد میان اقلّ و اکثر است.

به عبارت دیگر: محصّل و محقّق این عنوان و غرض در خارج مردد است میان اقلّ و اکثر، که از آن به شک در محصّل غرض یا شک در محصّل عنوان تعبیر می شود.

* با ذکر مثال مطلب فوق را تبیین کنید؟

1- یک مثال از شبهه موضوعیه می آوریم و آن اینست که فی المثل:

- مولی از ما خواسته است که یک ماه هلالی را روزه بگیریم به نحوی که اقلّ و اکثر ارتباطی باشد بدین معنا که به دنبال امر شارع یک ماه مداوم روزه بر ما واجب می شود.

در اینجا:

ماه هلالی مفهومی مبیّن و روشن دارد چرا که همه می دانند که ما بین الهلالین و به عبارت دیگر از رؤیت هلال تا رؤیت هلال دیگر مراد است.

لکن ما نمی دانیم که این ماه در عالم خارج سی روز است و یا کمتر از سی روز است؟ یعنی:

شبهه در مصداق خارجی است و نه در متعلّق خطاب.

2- و یک مثال از شبهه حکمیه می آوریم و آن اینست که فی المثل:

مولی امر کرده ما را به طهور برای نماز، چرا که در لسان روایات آمده است:

اذا دخل الوقت فقد وجب الطّهور و الصلاه.

در اینجا:

1- متعلّق خطاب عنوان طهور است که دارای مفهومی کاملا مبیّن است چرا که طهور فعلی است که رافع حدث و یا مبیح صلاه است، مثل وضو و غسل.

2- ما شک داریم که آیا در خارج، فلان امر نیز در وضو یا غسل دخالت دارد یا نه؟

به عبارت دیگر ما نمی دانیم که این طهور اقلّ است یا اکثر؟ آیا مثلا مزمزه و استنشاق جزء وضوء است یا نه؟

* چرا شبهه در مثال اوّل، شبهه موضوعیّه است؟

زیرا: وظیفه شارع این بوده است که بگوید بین الهلالین را روزه بگیرید امّا اینکه ماه هلالی 29 روز است یا 30 روز؟ بستگی دارد به نحوه سیر قمر بدور زمین. و لذا اینکه کدامین ماه 29 روز است و کدامین ماه 30 روز؟ باید از متخصصین علم نجوم پرسید.