متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 369

2- گاهی هم امر می رود روی محصّل و محصّل مفهومی است مبیّن مثل مثال دوّم ما در اینجا که امر به طهور شده است و یا مثل مثال اول که امر رفته روی صوم ماه قمری که هر دو محصّل روشن و واضح اند. امّا هر دو محصّل در اینجا نیازمند به محصّل اند.

* حاصل مطلب در بیان این سه مثال چیست؟

اینست که: هر سه مثال در یک چیز مشترک اند و آن اینست که

1- در هریک از سه مثال محصّلی وجود دارد که مفهومی واضح و روشن است

2- در هریک از سه مثال محصّلی هست که مردد است میان اقلّ و اکثر

مثلا:

- صوم ماه هلالی محصّلی روشن و واضح است و لکن محصّل آن یا 29 روز است یا 30 روز

- طهور برای نماز محصّلی روشن و واضح است محصّل آن وضوی با مزمزه یا بی مزمزه است

- اسهال الصّفراء یک مفهوم روشن است و لکن محصّل آن یا معجون 9 جزئی است یا ده جزئی

3- حکم در هر سه مثال اینست که: احتیاط واجب است و باید اکثر اتیان شود

زیرا: در هریک از این سه مثال شک در محصّل غرض است او هرجا که شک در محصّل غرض باشد، احتیاط واجب است.

* تفاوتهای این سه مثال در چیست؟

اینست که:

1- در دو مثال امر رفته روی محصّل و غرض که صوم هلالی و طهور برای نماز باشد

2- در یک مثال امر رفته روی محصّل که معجون است.

3- از دو مثال صوم هلالی و طهور للصلاه یکی شبهه موضوعیّه است و دیگری شبهه حکمیه

* سومین نکته مورد توجّه چیست؟

بیان این مطلب است که چرا در مسئله اول، دوم و سوم نتوانستیم نسبت به اکثر احتیاط جاری کرده آن را اتیان کنیم؟

بلکه در هر سه مسئله که خود مأمور به مثل أقیموا الصلاه مردد میان اقل و اکثر بود و ما نمی دانستیم که صلاه نه جزئی است یا ده جزئی، اصاله البراءه جاری کرده جزء مشکوک را نفی کردیم.