متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 370

به عبارت دیگر:

در آنجا می توانستیم با اصاله البراءه نسبت به اکثر ماهیّت مأمور به را در اقلّ تعیین کنیم و اصل مثبت هم نبود.

توضیح مطلب اینکه:

در آنجا ما نمی دانستیم نمازی را که خدای تعالی از ما خواسته نه جزئی است یا 10 جزئی؟

علم اجمالی ما منحل می شد به یک قدر متیقن که نماز نه جزئی است و یک شک بدوی نسبت به اکثر که گفته می شد الاصل، عدم وجوب الزائد.

و خلاصه اینکه هم برائت عقلیه جاری می شد و هم برائت نقلیه جاری می کردید. و درحالی که با نفی وجوب اکثر اثبات می کردیم وجوب اقل را، اصل مثبت نمی بود.

زیرا: از یک طرف می دانستیم که اقل که نماز نه جزئی است واجب و اکثر مشکوک غیر واجب است. از پیوند این واجب است و واجب نیست، تعیین ماهیت در اقل بدست می آمد.

* چرا در ما نحن فیه یعنی مسئله چهارم نمی توانیم در جزء مشکوک برائت جاری کنیم؟

چون در اینجا اصل مثبت است.

فی المثل: اگر ما شک کنیم که آیا وضو مزمزه و یا استنشاق می خواهد یا نه؟ شما چه پاسخ می دهید؟

اگر بگوئید که خیر وضو نه مزمزه می خواهد و نه استنشاق.

از شما می پرسیم که: پس محصّل طهور چیست؟ چون که وضو هدف نیست بلکه وسیله است برای تحصیل طهور.

شما در پاسخ می گوئید: اقل است.

در اینجا: شما آمده اید و از طریق نفی وجوب اکثر به دنبال این هستید که اثبات کنید اقلّ محصّل طهور است و این اصل مثبت است.

پس: ما نمی توانیم در ما نحن فیه، وجود جزء مشکوک را با اصل برائت نفی کنیم تا سمت محصّل بودن را به اقلّ بدهیم.

حال از شما می پرسم وقتی اصل برائت به دلیل مثبت بودن نمی تواند در اینجا جاری شود چه باید کرد؟

باید پاسخ بدهید که الاصل، عدم تحقّق طهور، یعنی اصل اینست که طهور محقق نشده است: